Endüstriyel miras kavramı çerçevesinde endüstri yapılarının yeniden işlevlendirilmesi ve elektrik santralleri örneği üzerinden analizi

Abstract

Endüstri yapılarının öneminin fark edilmesi, onların bir miras olarak algılanmalarıyla mümkün olmuştur. Mirasın zaman içerisinde, kültürel anlamındaki genişlemesi, "endüstri mirası" kavramını ortaya çıkarmıştır. Son yıllarda endüstriyel mirasa gösterilen ilginin kökeninde, teknolojik gelişmelere duyulan merak yatmaktadır. Endüstri yapıları, içinde üretim gerçekleştirilen, mekanik donanımları olan, strüktürü ve hatta zamanla çalışanların yarattığı yaşam biçimiyle, insan ve kent belleğinde yer alan önemli miraslardır. Ancak mimarlık tarihindeki önemi, geçmişle olan bağları ve taşıdıkları tarihi değere rağmen, bu yapılar diğer tarihi yapılara göre uzun yıllar mimari açıdan dikkate alınmamışlar ve işlevsiz kalarak unutulmaya yüz tutmuşlardır. Elektrik santralleri, endüstri mirasının önemli örnekleridir. Bu yapılar mimari özellikleri ve tasarım ölçütleri açısından yapıldığı dönemin teknolojisini anlatmaktadırlar. Tümüyle ayakta kalmayı başaran santral yapılarının öncelikle mimarisi daha sonra içlerindeki makine ve donanımların her biri birer endüstri mirasıdır. Bu mirasın bir hikâyesi ve temeli vardır. Buradan alınacak her detay insanların geçmiş yaşantısını anlatırken, aynı zamanda geleceğe dair ipuçları vermektedir. Bu yapılar büyüklüklerinden ve belirgin mimari özelliklerinden dolayı çevresel algıyı etkilemekte, sağlam strüktürel yapılarından ötürü de iç mekânlarında değişiklik yapmaya olanak veren esnekliktedirler. Dünyadaki tarihi santral yapıları incelendiğinde, genellikle sanat ve kültür mekânları olarak yeniden değerlendirildikleri görülmektedir. Bunun sebebi bu yapıların öncelikle mimari olarak, sanat ve gösteri mekânları için uygun bir ortam yaratmalarıdır. Ayrıca strüktürel yapıları, geniş ve ferah iç mekânları, yüksek duvar ve geniş pencereleri ile esnek bir kullanıma da olanak sağlamaktadırlar. Dünyadan ve Türkiye'den örnekler incelendiğinde geçmişin güç santrallerinin zamanla birer birer sanat merkezine dönüştükleri görülmektedir.