Onkoloji birimlerinin mekansal açıdan kullanıcıları üzerindeki etkilerinin iredelenmesi ve bir model önerisi

Abstract

Hasta kapasiteleri, kanser insidansındaki düzenli artış, onkoloji birimlerinin sağlık kurumlarında kapladıkları alan ve gelişmekte olan kanser tedavi portföyü hem onkoloji birimlerinin hem de onkoloji merkezleri bulunan sağlık yapılarının mimari tasarım süreçlerinin değişmesine neden olmaktadır. Onkoloji birimlerinin mekân kurgusu ile hastane konfigürasyonu değişmekte; kullanıcıların erişebilirlik ve mekân memnuniyetlerine ilişkin algıları da etkilenmektedir. Tedavi sürelerinin büyük çoğunluğunu hastanede geçiren; farklı yaş/cinsiyet/hastalık ve evreye sahip kanser hastaları için de; onkoloji birimlerinin mekânsal veriler anlamında iyi kurgulanması gerekmektedir. Bu tanımlayıcı ve kesitsel çalışma; onkoloji servisleri iç mekân standartlarını araştırmak, kanser hastalarının tedavi alanlarındaki yaşam ve tedavi kalitelerini etkileyen iç mekân parametreleri ile etkilenme düzeylerini saptamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. İki adet kapsamlı onkoloji merkezinde gönüllü kanser hastaları üzerinde; mekân deneyimi ve iç mekân memnuniyeti sorgulanarak, onkoloji birimlerinin iç mekân özellikleri ile erişim verilerine ilişkin öznel ve nesnel veriler toplanmıştır. 1000 adet hasta, 33 tür kanser ve her yaştan hasta grubunun dahil edildiği bu çalışma; yetişkin onkoloji servisleri iç mekân özelliklerine ilişkin hasta memnuniyetinin, iç mekân tasarımı konusuna girdi sağlayacak kadar çok değişken altında sorgulanması bakımından alanında tek ve özgündür. Sağlık yapıları için kullanım sonrası değerlendirme sürecini belirlemeye ve iyileştirmeye yönelik yeni değerlendirme ölçütleri öneren "Tasarım Kalite Göstergesi (DQI)" yaklaşımı yöntem olarak tercih edilmiştir. Çalışma, hastaların öznel iç mekân deneyimlerinin bir anket yoluyla değerlendirilmesi ekseninde şekillendirilmiştir. Onkoloji hastalarının %95'inin tıbbi onkoloji kliniğini kullandığı ve kemoterapi tedavisi gören hastaların radyoterapi tedavisi gören hastalara kıyasla iç mekân bileşenlerinden daha çok etkilendikleri tespit edilmiştir. Renk, kişisel alan ve fiziksel çevre koşullarından yüksek düzeyde etkilenildiği ve bu iç mekân bileşenlerinin alınan tedavi üzerinde de etkili olduğu yönünde görüşler ortaya çıkmıştır. Kanser hastalığına ilişkin demografik verilerin hastaların yol bulma eylemi ile iç mekân memnuniyetlerini etkilediği tespit edilmiştir. İç mekân memnuniyetini ve mekân kalitesini artırmanın kanserli hastaların yaşam kalitelerini de artıracağı düşünülmektedir. Onkoloji birimleri kurgulanırken; sağlık hizmetleri kalitesinin yanısıra iç mekâna ilişkin kullanıcı değerlendirmelerinin dikkate alınması, mekân kalitesinin artmasına ve iç mekân tasarım sürecine katkı sağlayacağı öngörülmektedir.