Sofasız Plan Tipinde Türk Evi Üzerine Bir İrdeleme

Abstract

Bu çalışmada, Sedad Hakkı Eldem’in, Türk evlerini sınıflandırmaya yönelik, pek çok çalışmaya öncülük etmiş kapsamlı çalışmasının sonuçlarının ön kabulüyle, Türk Evi’ne ilişkin literatürde arka planda kaldığı gözlenen “Sofasız Plan Tipi”nin işlev, malzeme, kültür bağlamında var olma öyküsü, felsefesi ve sınıflandırma sistematiği içerisindeki yeri üzerine eğilmek amaçlanmaktadır. Çalışmada tanımlama ve sınıflandırma tartışmaları irdelenmiş, Türkiye’deki sofasız Türk Evi plan tipine örnek oluşturan evler taranmıştır. Tarama sonucunda, sofasız plan tipinin geleneksel konutlarla ilgili basılı kaynakların pek çoğunda sınıflandırmaya hiç dâhil edilmediği görülmekle birlikte Ege, Akdeniz, İç Anadolu, Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerine ilişkin kaynaklarda rastlanan örnekler; bu tartışmalar bağlamında ve bağımsız olarak incelenerek kendi içinde bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışma kapsamında, sofasız plan tipini, Türk Evi’nin modülerliği ve organik gelişimi içerisinde bir birim olarak mı, yoksa bağımsız bir ev tipi olarak mı ele almanın daha uygun olacağı, ya da sofasız plan tipinin sınıflandırma içindeki tiplere “dâhil edilemeyen” evlerin “diğer” başlığı altında toplanmasından ibaret bir tanımlama mı olduğu sorularına yanıt aranmıştır. Türk evinin ayırt edici özelliklerinin sofasız evlerin birçoğunda bulunmadığı görülmektedir. Türk evinin çok işlevli özerk oda düzeninden kaynaklanan modülerliği de sofasız evlerin çoğunluğunda görülmediğinden bu evler bir birim olarak algılanmamaktadır. Genellikle içinde bulundukları bölgenin en arkaik örneklerini oluşturan sofasız plan tipindeki evler yöreye bağlı olarak çeşitlenmekte, zengin mekân kurgusuna sahip büyük ölçekli örneklere de rastlanabilmektedir. Bu çeşitlilik içerisinde bölgelerin sofasız örneklerinin birbirleriyle ortak noktalarından çok farklı noktalarının bulunması “diğer” başlığını akla getirmektedir.