Mimari Proje Hocasının Eğitimde Rolü: Prof. Ataman Demir’in Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Deneyimi

Abstract

Prof. Ataman Demir (1938-2017), Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarî Proje Atölyesi’nin kıdemli hocası olarak üniversiteye önemli katkılarda bulunmuş, çok yönlü bir akademisyen ve başarılı bir mimardı. Demir’in “Çağlar Boyu Antakya”, “Arşivdeki Belgeler Işığında Güzel Sanat Akademisi’nde Yabancı Hocalar” ve “Gazetelerde Sanâyi-i Nefîse Mektebi 1924- 1939” başlıklı kitapları günümüzde de temel referanslar olarak gösterilmektedir. Akademik kariyerine yön veren arşiv araştırmaları konusundaki çalışmaları ve mimari eserleri hala günceldir. Ancak 40 yıl boyunca verdiği Bina Bilgisi vb. derslerin yanı sıra özellikle Mimarî Proje Atölyesi’nde Hoca olarak eğitime yaptığı değerli katkılar ne yazık ki yeterince belgelenmediği için unutulmaya yüz tutmuştur. Demir’in Akademi’ye öğrenci olarak girdiği 1957 yılından çok önce kurulan, öğrencilerin üç döneme yayılan temel dersleri tamamlamalarının ardından girdikleri Mimarî Proje Atölyesi, mimarlık eğitiminin ağırlık merkezini oluşturur. Demir, görev aldığı süre boyunca her seviyeden yüzlerce öğrenci yetiştirmenin yanı sıra, asistanların mimarî proje hocası olarak yetişmelerini sağlayarak akademik kariyerlerine katkıda bulundu. Bu yazı kapsamında, Demir’in proje atölyesi deneyimlerini belgelemek için yarı yapılandırılmış mülâkat yöntemi kullanılarak toplanan görüşlerin sonuçları “Mimarî Proje Yürütme Biçimi”, “Anlatıcı olarak Hoca” ve “Mimarî Proje Asistanlarının Yetiştirilmesi” başlıklı bölümler altında analiz edilerek belgelendi. Görüşmelere ek olarak, Demir’in akademik kimliği Boyer’in (1990) “Üniversite Profesörünün Rolü” başlıklı araştırmasındaki sınıflandırmayla, mimarî proje hocalığı Schön’ün (1985) “Koçluk Sanatı” başlıklı çalışmasındaki inceleme yöntemiyle ele alınarak bütünsel olarak analiz edildi. Ataman Demir, Akademi’nin YÖK sonrasında yavaş yavaş standartlaşmasından önceki, her hocanın kendi eğitim yaklaşımını ve mimari üslubunu ifade ettiği döneme tanıklık eden son temsilcilerinden biriydi. Demir, öğrencilerle kurduğu ilişkide kendine özgü iletişim tarzıyla Akademi’deki proje atölyelerinde iz bıraktı. Demir’in mimari ve eğitmenlik deneyiminden nasıl yararlandığının belgelenmesi hem Cumhuriyet dönemi eğitim tarihimize ışık tutacak hem de akademisyenler için önemli bir öğretim modeli oluşturacaktır.