Manisa Yazma Eser Kütüphanesi’ndeki Yekşah Ciltler

Abstract

Türk İslâm sanatının her döneminde icra edilen eserlerin tezyinat programı birbirleriyle irtibatlı ilerlemiş ve hiçbir zaman bütünlüğünü kaybetmemiştir. İslâmiyet’in tarih sahnesine çıkması ve gelişen fetihlerle birlikte birçok yeni kültürlerle tanışılmış ve Türk-İslam sanatı günden güne zenginleşmiştir. Anadolu Selçukluları ve Beylikler Dönemi’nden sonra Fatih Devri’nde Osmanlı cildi kendi üslûbunu oluşturarak birbirinden sanatlı eserleri vücuda getirmiştir. Osmanlı Devleti’nin Batı ile kurduğu münasebetler neticesinde XVII. ve XVIII. yüzyıllarda yeni tezyinî unsurlar Türk cilt sanatına girmiştir. Klasik dönemden sonra malzeme ve teknik anlamda farklılaşma yaşanarak ciltler üzerindeki desenler “yazma” tekniğinde üretilmiştir. Akabinde bu motifler “yekşah” aletiyle işlenerek hacim kazandırılmış ve sanat değerleri daha da arttırılmıştır. Cilt sanatı araştırmalarında yekşah örnekleri az bulunmakta olup gerekli akademik çalışmalardan da uzak kaldığı gözlemlenmiştir. Manisa Yazma Eser Kütüphanesi’ndeki 13.105 adet yazma eser ayrıntılı bir şekilde incelenmiş ve üç adet Türkçe, üç adet Arapça ve bir adet Farsça muhtevaya sahip yedi adet yazma eser cildinin yekşah tekniğinde bezendiği tespit edilmiştir. Ciltler; desen, teknik ve kompozisyon açısından irdelenerek diğer müze ve koleksiyonlardaki örneklerle de karşılaştırılmıştır.