Kent çevresindeki kırsal alanlarda değişim biçimleri

Abstract

Araştırmanın amacı kır ve kent tanımlarının ülkesel ölçekte yeniden değerlendirilmesi, yeni bir kır-kent yaklaşımının ortaya konması ve kentsel bölgeler içindeki kırsal alanların daha ayrıntılı olarak tanımlanmasıdır. Araştırma, son yıllarda kırlar ve kentler arasında kesin ayrımların zorlaştığı, kırkent ilişkilerinin daha önce olduğundan daha karmaşık bir biçim aldığı yönünde yapılan tartışmalardan yola çıkmaktadır. Kır ve kenti birbirinden ayıran fiziksel sınırlar, istihdam yapıları, üretim ilişkileri, sosyal yapılar artık sorgulanmaktadır. Kır ve kent arasındaki sınırların bulanıklaştığı bu son dönemde yeni bir kır-kent tanımına ihtiyaç duyulmaktadır. Araştırma, ülkemizde kır ve kentin birlikte oluşturduğu çoklu dokuyu daha iyi anlamayı, politika üretme ve uygulama aşamalarında, kır ve kentin birlikte ele alındığı bir yaklaşımın geliştirilmesi için bir bilgi altyapısı oluşturmayı hedeflemektedir. Araştırma iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, kır ve kent tanımları üzerine yapılan güncel tartışmalar ışığında, ülkemizde kır ve kentin iç potansiyelleri/yapısal koşulları ve para-mal- insan akışlarının düzeyini ortaya koymaya yarayan bir çalışma yapılmıştır. Belirlenen kriterlerin ilçeler (DüzeyNUTS4) ölçeğinde uygulanmasıyla önce ülkesel ölçekte kır-kent dokusunun ipuçlarını veren bir dizi harita elde edilmiştir. Daha sonra faktör analizi uygulanarak yeni yapılar oluşturulmuştur. Bu bölümün sonunda ülkesel ölçekte kırsallığı baskın bölgeler, geçiş bölgeleri ve kentselliği baskın bölgelerin tanımlandığı bir harita elde edilmiştir. Bu üçlü sınıflamanın Düzey-NUTS1, Düzey-NUTS 2 ve Düzey-NUTS 3 ölçeklerindeki dağılımını açıklayan bir değerlendirme yapılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında ülkesel ölçekte gelişmiş kentsel bölgeler olarak öne çıkan TR41 Bursa ve TR42 Kocaeli Düzey-NUTS 2 bölgeleri içinde kırsal alanlar ayrıntılı olarak incelenmiştir. Yine ilçeler (Düzey-NUTS4) ölçeğinde yapılan çalışmada benzer kriterler kullanılmıştır. Faktör analizleri sonucu yeni yapılar tanımlanmış ve sonunda bu bölge için de kırsallığı baskın bölgeler, geçiş bölgeleri ve kentselliği baskın bölgelerin tanımlandığı üçlü bir sınıflama elde edilmiştir.