Imperivm Romanvm Christianvm: Ortaçağ Müslüman Tarihçilerine Göre "Bizans"ın Başlangıcı

Abstract

Geleneksel olarak Roma tarihi üç dönem altında değerlendirilir. Tarihleri çok kesin olmamakla birlikte bunlardan ilki Regnum Romanum yani Krallık Dönemi (MÖ 753-509), ikincisi Res Publica Romana yani Cumhuriyet Dönemi (MÖ 509-27) ve üçüncüsü de Imperium Romanum yani İmparatorluk Dönemi’dir (MÖ 27-MS 312 [?]). Roma tarihinin bu üç dönemine bir dördüncüsü de iliştirilmiş gibidir: Doğu Roma veya Bizans İmparatorluğu. Malum olduğu üzere, Bizans ismini taşıyan bir devlet tarihte hiç var olmamıştı. Daha doğrusu Bizans tanımlaması, sonrasında kurucusuna ithafen Constantinopolis adını alacak Byzantium şehrinin adı üzerinden yapılmıştı. Bu ismi Roma İmparatorluğu’nun bir dönemi için en uygun tanım olarak seçen araştırmacılara göre, Roma İmparatorluğu’nun müteakip dönemi öncesinden çok ciddi farklarla ayrılmaktaydı. Bu nedenle de Roma İmparatorluğu’na bu andan itibaren söz konusu değişiklikleri de kapsaması düşüncesiyle çoğunlukla “Bizans” denilmiştir. Çok özet bir biçimde vermeye çalıştığımız bu düşüncenin haklı kısımlarının bulunduğu yadsınamaz bir gerçektir. Fakat tarihsel sürece tarafsız bir gözle bakıldığında bu dördüncü döneme Imperium Romanum Christianum yani Hıristiyan Roma İmparatorluğu demek çok daha hakkaniyetli ve doğru bir yaklaşım olabilirdi. Böylesi bir tanımlama hem Doğu Roma’dan hem de bilhassa Bizans’tan çok daha isabetli bir şekilde durumu ve dönemi özetlerdi. Ona Hıristiyan Roma İmparatorluğu ismini verenler ise, Ortaçağın tartışmasız en üretken tarihçileri ve coğrafyacıları olan Müslümanlar yazarlardı: Mülûki’r-Rûmü’l-mütenassıra.