Yeniden işlevlendirilen endüstri mirasının incelenmesi: Bursa dokuma fabrikaları

Abstract

Çevre; teknik ve teknolojik, sosyal ve toplumsal gelişmelere bağlı değişim halinde olan dinamik bir bütündür. 18. yüzyılda İngiltere'de pamuklu dokuma sanayi öncülüğünde gelişen Endüstri Devrimi, fabrika gibi yeni tipolojik mekânlar ile çevrenin silüetini değiştirirken endüstri mirası ve kültürünün de oluşmasına ortam hazırlamıştır. Teknolojinin hızlı gelişimi ile işlevsel ve ekonomik değerlerini yitiren fabrikalar atıl durumda bırakılma, yıkılma veya koruma alternatifleri bağlamında zorunlu bir dönüşüm sürecine dâhil olurlar. Endüstri mirası değeri taşıyan bu tip mekânların fiziksel anlamda sürdürülebilirliğinin sağlanması noktasında yeniden işlevlendirme etkin bir koruma yaklaşımı olarak dikkat çekmektedir. Yeniden işlevlendirme, tarihi yapıların yeni işlevlere uyarlanması sürecinde gördüğü müdahaleleri ifade eden mimari bir araştırma ve uygulama alanıdır. Endüstri mirası, Anadolu'da ticari ve endüstri faaliyetleri bakımından tarihsel süreci boyunca önem taşıyan Bursa bağlamında incelendiğinde, kentin 18. yüzyılda ipekçilik odağında endüstrileşme sürecine dâhil olarak Cumhuriyet'in ilk dönemlerine kadar endüstri mirası değeri taşıyan çok sayıda fabrika yapı ve yerleşkesi barındırdığı tespit edilmiştir. Bu yapılar sektörlerine göre sınıflandırıldığında ipekçilik ve dokuma iş koluna ait çoğu atıl durumda olan on altı tane eski dokuma fabrika yapı ve yerleşkesi olduğu görülmüştür. Saha incelemeleri kapsamında bu yapıların korunmuşluk durumları incelendiğinde altı yapının yeniden işlevlendirilerek korunduğu tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında yeniden işlevlendirmenin farklı yaklaşımları ile korunan eski Ete Mensucat Boyahanesi, İpeker İpek Fabrikası ve Merinos Yünlü Sanayi Dokuma Fabrikası'na yapılan fiziksel ve işlevsel müdahaleler, karşılaştırmalı analitik analiz yöntem ve literatür araştırmaları doğrultusunda geliştirilen analiz formları ile fiziksel, çevresel, ekonomik, kimlik ve sosyal açıdan incelenerek dokuma endüstri mirasının korunmuşluk durumu değerlendirilmiştir. Bu çalışma, yeniden işlevlendirme yaklaşımının Bursa dokuma endüstri mirasına olan etkilerinin çok boyutlu olarak incelenmesi ve yapılacak yeni müdahalelerin analiz edilebilmesine yönelik bir yaklaşım geliştirerek literatür çalışmalarına katkı sunmayı hedeflemektedir.