Umurbey İpek Üretim ve Tasarım Merkezinin Bursa ipekli dokumalarına katkıları ve geleneksel dokuma temelli yeni uygulama önerileri

Abstract

İpek, tarih boyunca farklı birçok kültür ve medeniyet tarafından büyük bir ilgiye sahip olmuştur. İpek üretiminin başlangıç tarihi kesin olarak bilinmese de bulunan belgeler incelendiğinde M.Ö. 2000'li yıllarda ipeğin dokumacılıkta kullanıldığı ve kullanıldığı bölgenin Çin ve çevresi olduğu anlaşılmaktadır. İpek, kumaşlarda hammadde olarak kullanıldığı zamandan itibaren işlenmesinin zor olması, büyük bir işçilik gerektirmesi, değerli olması ve üretiminin sınırlı olması gibi nedenler dolayı önceleri saraylarda kendine yer bulmuştur. İpek, dokumalarda kullanılmaya başlandığı Çin topraklarından ülkelerin birbirleriyle olan iletişimleri, savaşlar gibi sosyal ve ekonomik nedenlerle zaman içerisinde dünyanın farklı birçok bölgesine taşınmıştır. İpeğin Çin sınırlarından başlayarak Avrupa'ya ulaşması rotasında Anadolu önemli bir yere sahiptir. Doğu ve batı arasındaki ilişkilerde etkili olan ticaret yolunun ismi de ipekle anılmıştır. İpek Yolu'yla ipeğin taşınmasını ve dünyanın farklı birçok bölgesine taşınmasında Türk toplumlarının katkısı olmuştur. İpek ve ipekli dokumalar Türkler için de değerli kabul edilmiştir. Dokumacılık alanında gelişmiş Büyük Selçuklular zamanla Anadolu'yu yurt edinen Anadolu Selçukluları ve Osmanlılar yüksek kalitede üretilmiş ipekli kumaş dokuması örnekleri sunmuşlardır. Altın, gümüş gibi kıymetli malzemelerle birlikte kullanılan ipek, saray ve halk tarafından beğeniyle kullanılmıştır. İpek Yolu'nun güzergâhındaki Bursa şehri, ipekböceği yetiştiriciliği ve ipekli dokumacılıkta önemli merkezlerdendir. Anadolu'da dokunan ipekli dokumalar, malzeme, teknik ve kompozisyon gibi özellikleriyle Seraser, Kemha, Selimiye gibi farklı kumaş çeşitlerini oluşturmuştur. Osmanlı döneminde özellikle 16. yüzyılda ipekli dokumacılık alanında üstün nitelikli kumaşlar üretilmiştir. Osmanlı, ipek üretimi ve kullanımına dair sınırlar çizmiş, kanunlarla dokunacak ipekli kumaşların özelliklerini belirlemiştir. İpekböceği yetiştiriciliği ve ipekli dokumacılığın artması için fabrikalar kurulmuştur. Ancak sanayi devrimi, çevresel faktörler gibi nedenlerden ipekböceği yetiştiriciliği ve ipekli dokumacılık etkilenmiş ve giderek azalmıştır. Tez çalışmasının konusunda yer alan Umurbey İpek Üretim ve Tasarım Merkezi, ipekli dokumacılığın günümüzde sürdürülebilirliğini sağlayabilmek adına çalışmalar yürütmektedir. Merkez, ipekli el dokumacılığın zamanla azalmasının önüne geçebilmek için yürütülen faaliyetler içerisinde yer almaktadır. Çalışmada, ipekböceği yetiştiriciliği, ipeğin üretim süreci ve dokumalarda kullanımı incelenmiştir.