Kent Strüktürü ile tapınma yapıları arasındaki ilişki Bağlamında ayvalık Hamidiye Camisi

Abstract

Ayvalık, 1923 Mübadelesi’nde bütünüyle Türkleştirilinceye kadarki 18. ve 19. yüzyıllar boyunca Rum nüfusun çoğunlukta olduğu ve Rum kültürünün yeşerdiği bir Osmanlı kentidir. Bahsi geçen zaman diliminde Ayvalık’ın kentsel morfolojisinin oluşmasında ve gelişmesinde coğrafi özellikler kadar Rum dönemi tapınma yapıları, yani kiliseler etkili olmuştur. Kent morfolojisinin oluşumundan çok sonra, strüktüre eklenen islam dinine ait bir tapınma yapısı vardır. 19. yüzyılın ikinci yarısında Sultan Abdülhamid tarafından inşa ettirilen Hamidiye Camisi ilk bakışta olağandışı görünen yerleşim seçimiyle kentin mevcut dokusuna küçük gibi görülebilecek ancak simgesel değeri yüksek ve önemli bir katkı yapar. Hamidiye Camisi, kentte o dönemde ikamet eden çok az sayıdaki müslüman cemaate hizmet etmekten öte, özellikle kentin strüktüründe edindiği kritik konumuyla; özerk bir yönetime sahip kent devleti olmanın sağladığı ekonomik ve kültürel refah döneminin ardından gelen 1821 isyanı sonrasında, Ayvalık’ta idareyi ele alan merkezi yönetimin, yani Osmanlı Payitahtlığının iktidarının simgesel bir göstergesi gibidir

Ayvalık is an unusual Ottoman town because of its history. In the early-tweentieth century, the town was turkized after being under the influence of Greek population and culture along for approximately two century time. In Greek period in Ayvalık, churches, which are serving as cores, provide the dwellings to grow in their surroundings like in many Christian towns. Analysing the settlements around these churches, it can be seen that the street fabric and building blocks are formed around the churches. The Hamidiye Mosque dated to the late-nineteenth century, and which was built by Sultan AbdÜlhamid the Second, is a small but symbolically important addition to Ayvalık's urban structure. This mosque which was built with the impact of the Greek revolution in 1821 seems to have a symbolic attitude embodying the power of the central government rather than serving as a congregational place for the muslim community; the power of imperial capital, taking the rule over, following the mutiny, which came after a period of economical and cultural prosperity provided by the autonomy of a city-state.