Türkiye'de ünivesite muhtariyeti tartışmaları (1923-1960)

Abstract

Yükseköğretim tartışmaları, Türk tarihinin son iki yüzyılında siyaset içerisinde sıkça kendine yer bulan meselelerden biridir. Cumhuriyetin ilanından 1960 darbesine giden süreç içerisinde, üniversitelerin özerklik statüsü, en çok tartışılan konulardan biri olmuştur. Üniversiteye muhtariyet verilmesine dair talepler, 1939 yılından itibaren artmaya başlamış, 1946 yılında Üniversiteler Kanunu çıkarılana dek devam etmiştir. 1946 yılında üniversite ve fakültelere tüzel kişilik verilmesi, demokrasi adına oldukça önemli bir adım olarak nitelendirilmiş ve çok partili demokrasiye giden sürecin önemli bir unsuru haline gelmiştir. Çok partili demokrasiye geçişin ardından üniversite muhtariyeti meselesi, Demokrat Parti ve muhalefetin arasındaki tartışmaların zeminini hazırlayan bir mesele olmuştur. Demokrat Parti döneminde üniversite muhtariyetini sınırlandıran birtakım kanunların çıkarılması, "demokratik rejime müdahale" olarak görülmüş ve Demokrat parti ve Üniversite arasında yıllar sürecek gerginliğin başlangıcını oluşturmuştur. 1956 yılında Siyasal Bilgiler Fakültesi dekanı Turhan Feyzioğlu'nun görevden alınması, üniversite muhtariyeti tartışmalarının tekrar gündeme gelmesine yol açmıştır. Tezimizde Demokrat Parti döneminde kamuoyunda özerk üniversite tartışmaları incelenecektir. Cumhuriyetin ilanından 1960 darbesine kadar olan süreçte, üniversite muhtariyetinin ne şekilde ele alındığı ve bu durumun kamuoyuna yansımaları araştırmamızın zeminini teşkil etmektedir.