Jeremy Bentham'ın faydacı ahlak anlayışı üzerine bir soruşturma

Abstract

Bu çalışma, 18 ve 19. yüzyıl filozofu olan Jeremy Bentham'ın kurucusu/sistemleştiricisi olduğu faydacılık teorisi üzerine bir incelemedir. Bu çalışma temel olarak altı ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm konuya giriş babındadır ve okuyucuya, tez boyunca izlenecek yolun bir portresini çizmeyi amaç edinmiştir. İkinci bölümde ise Bentham faydacılığının felsefi temelleri konu edinilmiştir. Bu bölüm iki alt başlığa ayrılmış ve her iki alt başlığın da cevap aramış olduğu bir soru mevcuttur. Bu sorulardan birincisi, Bentham'ın Antik Yunan hazcı geleneğinin takipçisi olup olmadığına tebakül eder. İkincisi ise Bentham'dan önce Hume ve Hutcheson gibi düşünürlerin, faydacılığın belirli ilkelerini savunmuş olmalarına rağmen, neden bu düşünürleri faydacılığın kurucusu olarak nitelendiremeyeceğimiz üzerinedir. Tezin üçüncü bölümü, Bentham faydacılığını, düşünürün Ahlak ve Yasama İlkelerine Bir Giriş kitabından hareketle, ayrıntılı olarak tasvir etmeyi amaçlamaktadır. Dördüncü bölüm ise Bentham'ın pratik etik üzerine olan görüşlerini konu edinir. Bu bölüm kendi içinde ikiye ayrılmıştır. Birinci kısmın konusu idam cezasıdır. İkinci kısmın konusu ise hayvan haklarıdır. Düşünürün her iki konu ile ilgili fikirleri, kaleme almış olduğu farklı farklı makalelerden hareketle tartışılmıştır. İdam cezası ile ilgili kısmın sonunda, düşünürün bugünkü idam cezası tartışmalarına olan etkisi betimlenmiştir. Hayvan hakları ile ilgili olan kısmın sonunda ise Bentham'ın bugünkü hayvan hakları üzerine olan tartışmalara, Peter Singer dolayımı ile nasıl katkı sağlamış olduğu tasvir edilmiştir. Tezin beşinci bölümü, özelde Bentham faydacılığına, genelde ise faydacılık teorisine getirilen eleştiriler üzerinedir. Faydacılık, felsefe tarihinde en çok eleştirilen teorilerden bir tanesidir. Bu bölümde, bu eleştirilerin bazıları ele alınmıştır. Ele alınan eleştirilerden hangilerinin güçlü eleştiriler, hangilerinin ise güçsüz eleştiriler olduğu nedenleriyle birlikte tartışılmıştır. Son olarak, sonuç bölümünde ise tez boyunca ileri sürülen argümanlar tekrardan dile getirilmiş ve bu argümanlar üzerine kısaca değerlendirme yapılmıştır.