Harran Geleneksel Dövme Motiflerinin Dijital Baskılı Yaygı Tasarımlarına Dönüşümü

Abstract

Geleneksel dövmeler; tarih boyunca birbirine karışmış toplumların, unutulmuş inançların, kültürlerin, değerlerin ve bireysel kimliğin sembolleridir. Herodot, James Cook, Marko Polo, Prof. Kindler Spindler ve Sergei I. Rudenko övmelerle ilgili bilgileri ilk aktaran kişilerdir. Dövmenin ilk izlerine Asya’da, Afrika kıtaları ve Okyanusya Adaları’nda (Markiz, Samoa) rastlanmaktadır. İlkel dövmeler; Mısır, Mezopotamya, Cezayir, Ural-Altay Dağları, Anadolu, Yunanistan, Avusturya, İtalya, Japonya, Yeni Zelanda, Amerika ve kutuplarda köklü bir geçmişe sahiptir (Yenipınar ve Tunç, 2013: 12). Ülkemizde ise tarihi dövmelerin örneklerine özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan bazı illerimizde rastlanmaktadır. Şanlıurfa ilinin Harran ilçesinde dövme taşıyıcıları nicelik olarak diğer illere oranla daha fazladır (Fırat, 2019: 16). Geleneksel sanat ürünlerinin tümünde olduğu gibi herhangi bir duygu ve düşünceyi simgelemek veya belirli bir fikri anlatmak amacı taşıyan, kökenleri inançlara dayanan sembolik motiflerin kendilerine özgü anlamları ve hikâyeleri bulunur (Koyuncu Okca, 2015: 1660). Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde görülen geleneksel dövme motifleri de estetik görünümlerinin yanı sıra sembolik anlamları da bünyesinde barındırır. Dövmelerin sembolik anlamları kulaktan kulağa, dilden dile ve nesilden nesile aktarılmıştır. Günümüzde ise geleneksel dövmelere geçmişte olduğu kadar ilgi gösterilmemesi, dövme taşıyıcılarının çok ileri yaşlarda ve geleneğin son temsilcileri konumunda olmaları gibi etkenler geleneksel dövmeciliğin yok olma sürecini hızlandırmaktadır. Kaybolmaya yüz tutmuş inanışlarla yakından ilintili olan bu geleneğin gelecek kuşaklara tanıtılması kültürel mirasımızın devamlılığı açısından büyük önem taşımaktadır. Geleneksel dövme motiflerinden faydalanarak, günümüz ihtiyacına yönelik, ekonomiye katma değer sağlayabilecek yaygı tasarımlarının dijital baskı sistemleri kullanılarak üretilebileceğini göstermek bu çalışmanın başlıca amaçlarındandır. Unutulmaya yüz tutmuş geleneksel dövme motiflerinin belgelenmesi ve bu geleneğin yaşatılmasının önemine dikkat çekmek de çalışmanın amaçları dahilindedir. Çalışmanın gerçekleşebilmesi için öncelikle geleneksel dövmecilik ile ilgili literatür taranmıştır. Harran’ın geleneksel dövme motifleri araştırılmış, yöre ziyaret edilerek alan araştırması yapılmıştır. Alan araştırmasında, günümüzün son örnekleri olarak kabul edebileceğimiz ileri yaşlardaki dövme taşıyıcılarıyla ve kaynak olabilecek kişiler ile röportajlar yapılmış, fotoğrafları çekilerek belgelenmiştir. Çalışma süresince edinilen bilgilerin ışığında, geleneksel dövme motiflerinden ilham alınarak kullanımı kolay, ucuz ve güncel trendlere uygun, dijital baskı sektörüne katma değer sağlayabilecek yaygı tasarımları yapılmış; dijital süblime transfer baskı sistemlerinde üretimleri gerçekleştirilmiştir.