Ayın İzi 12 / 2002

Abstract

Siyasal ve toplumsal bir olgu olarak küreselleşme, insanın-doğanın geleceğini belirlemektedir. Tarihsel açıdan baktığımızda, küreselleşmenin hızı- ve etkisi açısından, benzeri görülmemiş bir zaman dilimine tanıklık ediyoruz. Küreselleşme, bilimsel-teknolojik devrim sonucu en üst boyutta yeryüzüne yayılmaktadır. Küreselleşme insan-insan, insan-doğa arasındaki çelişkileri bir yönüyle giderme, diğer yönüyle de derinleştirme potansiyeli taşımaktadır. Özellikle iletişim ve gen teknolojisinin gösterdiği baş döndürücü aşama, bu teknolojilerin kimlerin yararına kullanılması gerektiği sorununu da bütün etik argümanlarıyla gündeme getirmektedir. Küreselleşen dünyanın merkezi konumundaki Batılı değerler ile yerel değerlerin çelişkisi-çatışması, birleşik kaplar kuramında olduğu gibi bir taraftaki basınç, diğer tarafta gerilimi arttırmaya neden olmaktadır. 21. yüzyılda kent olgusu, kente ilişkin olanaklar ve sorunları tarihin hiçbir döneminde bu kadar kannaşık bir biçimde ortaya çıkarmamıştır. Genel anlamda küreselleşme "mekan ve zamanda farklılık yaratan bir süreçtir. Elektronik iletişim ağı, kütlesel ulaşım ağı mekan kavramını değiştirdi". Bu durum, zaman ve mekan arasındaki gerilimi derinleştirmektedir. Uluslararası para, güç ve kültür akışının sınır tanımadan dolaşımı, yarattığı olanakların yanı sıra çözülmesi güç sorunlara da kaynaklık etmektedir. Teknolojik anlamda çok kolay ulaşılabilen coğrafyalar, seyirlik yaşam biçimleriyle bir arada bulunmaktadır. Bu durum, zamanın ve mekanın göreceliliğinin üzerinde durduğu zemini, daha da kayganlaştırmaktadır. Dolayısıyla, hem küreselleşmenin normlarına uyan kentler, hem de buna eklemlenmeye çalışanlar, marjinalleşme-cemaatleşme potansiyelini içinde barındırmaktadır. Kentlerdeki en somut yansımasını; enformel sektörün güçlenmesi, şiddetin biçiminin-boyutunun değişmesi, sokak çocuklarındaki artış, kentin tarihi dokusunun ve doğal çevresinin rant güdüsüyle tahribi oluşturmaktadır. Megapol haline dönüşen kentlerde bir yandan tüketim kalıplarını zorlayan "korunaklı" yaşam biçimleri, diğer yanda en temel gereksinimlerini karşılamaktan yoksun "kentli"ler aynı zaman diliminin özneleri olarak varlığını sürdürmektedir. Birinci grup küçük bir azınlık iken, ikincisi ezici çoğunluğu oluşturmaktadır. Bu iki "özne" kentin dokusu içinde, suça kaynaklık etme potansiyelini, iç dinamiği içinde yeniden üretmektedir. Küreselleşmenin ülkemizde de bütün boyutlarıyla tartışılması, işte bu noktada büyük önem taşımaktadır. Geçtiğimiz Mayıs ayında, MSÜ Sosyoloji Bölümü'nün "21. Yüzyıl Karşısında Kent ve İnsan" konulu sempozyumuna sunulan bildirilerde kent ve insan boyutunun ayrıntılı bilançosu; tarihsel, ekonomik, toplumsal ve felsefi açıdan tartışılmıştır. Küreselleşmenin kent ve insan boyutunda derinlemesine ele alınması, geleceğe yönelik stratejilerin belirlenmesinde önemli bir adım oluşturacaktır. Arş. Gör. Firdevs Gümüşoğlu Sosyoloji Bölümü