Çengiz soylu devletlerde kabile reisleri

Abstract

Çengiz Han'dan önce herhangi bir siyasi yapı oluşturamayan Moğol kabileleri tamamen gündelik uğraşlar içerisindeydiler. Çengiz Han'ın ortaya çıkışıyla birlikte bu kabileler bir sistem etrafında toparlandılar ve yeniden teşkilatlandırılarak TürkMoğol İmparatorluğu'nun temelini oluşturdular. Ancak Çengiz Han'ın ölümü, torunlarının belirli kabilelerle yeni coğrafyalara göçmesine ve kabile sisteminin canlanmasına neden oldu. Kabile reisleri, bağlı bulundukları devletin askerî gücünü oluşturuyordu. Bununla birlikte ellerindeki nüfus gücü, vergi potansiyeli ve ticaret yaptıklarından dolayı ekonomik güçleri hanları kabile reisleri ile iyi geçinmek zorunda bıraktı. Kabile reisleri bu güçlerinin farkında olduklarından dolayı, bir süre sonra devletle olan bağlarını gevşetmeye başladılar. Başta han olmak üzere, bürokrasi ve askeriye üzerindeki baskıları arttırarak kritik dönemlerdeki görevlere kendi adamlarını tayin etmeye başladılar. Hatta Altın Orda'da Nogay gibi güçlü olan emîrler bunlarla da yetinmeyerek hanları dahi değiştirme yoluna gittiler. Bununla birlikte kabile reislerinin bu tahakküm süresi, her üç ardıl devlet için de fazla uzun sürmemiştir. İncelediğimiz üç devlette de kabile reisleri bütün güç ve hırslarına rağmen, hanların kararlı tutumu ve diğer kabile reislerinin de hanlara verdikleri destekle ani bir şekilde ortadan kaldırılmışlardır.