Mekan tasarımındaki değişimin memetik kuram üzerinden incelenmesi

Abstract

Memetik kuram, değişimi temel alan bir kültürel evrim modelidir. Biyolojik evrimin yanı sıra kendini yansıtabilen ve organik bulaşma olarak ifade edilen fikirleri tanımlar. Darwin'in evrim çalışmaları, Pasteur'un mikrobiyoloji üzerine incelemesi, Mendels'in genetik aktarımı ön plana çıkaran bilimsel çalışmaların çok öncesinde fikirlerin kopyalanması, çoğalması ve değişimi üzerine bir sav oluşturulabilirdi. Bilim tarihi biyolojiden metafor alan ve sosyal bilgiye sahip geniş bir kitleyi kapsar. Bunun nedeni, insan biyolojik bir varlık olduğu kadar, aynı zamanda sosyal bir varlıktır. Dolayısıyla kalıtım birimlerini tanımlamada biyolojik evrimin önemli olduğu kadar, sosyal bilginin tanımlanmasında da memetik evrim o kadar önemlidir. Sosyal bilgi temelinde ele alınan memetik kuram, fikirlerin evrimi için de eşit derecede anlaşılacağı düşünülen bir konu olduğu için, günümüzde bilim dalı olarak kabul edilmese dahi, kuramsal açıdan güçlü temellere sahiptir. Literatür açığı kapsamında ele alınan memetik kuramın mekan ile ilişkisi ve bağlamının araştırılması yeni bir bakış sunmak çalışmanın en önemli hedefidir. Bu hedefe ulaşabilmek için biyolojik evrim ve kültürel evrimin paralelliği ile gelen değişim kavramı, mekansal ölçekte 'insan değişirse tasarım değişir' hipotezi odağında incelenmiştir. Ek olarak çalışma, interdisipliner bağlamda akademik yayınlara sahip Journal of Memetics dergisi ile Symposium on Memetics bildiri özetlerinin incelenmesi temel alınmıştır. Çalışmanın strüktürü ise dört ana bölümde ele alınmıştır. Birinci bölümde, tezin amaç, kapsam, yöntem ve hipotezine yer verilmiştir. İkinci bölümde, araştırmanın arka planını oluşturan değişimin kuramsal, teknolojik ve kültürel değerleri incelenmiştir. Ardından evrim kuramı, biyolojik ve kültürel çerçevede ele alınmış ve evrimsel analojilerin değişimi odağa alan mekansal temelleri ortaya koyulmuştur. Üçüncü bölümde, çalışmanın temel anlayışının oluşturulmasına yardımcı olan Journal of Memetics ve Symposium on Memetics kapsamında yayınlanmış olan akademik çalışmalar, tezin hipotezi kapsamında ve interdisipliner bağlamda incelenmiştir. Ek olarak bu sınırlamalardan elde edilen çıkarımlar matrisler ile ortaya koyulmuş ve disiplinlere göre grafiksel analizleri yapılmıştır. Yapılan analizler doğrultusunda memetik kuram tasarım, mimari ve mekan üçgeninde ele alınmıştır. Dördüncü bölümde ise, memetik kuramın 'insan değişirse tasarım değişir' hipotezi odağında ulaşılan mekanın kültürel düzeydeki gelişimine katkı sağlayacak ve analizine imkan tanıyacak çıkarımları ortaya koyulmuştur. Bu incelemeler doğrultusunda, bilim insanlarının memlerin kültürü şekillendirmedeki ve insan davranışını etkilemedeki rolünün keşfedilmesiyle, memetik kuramı odağa alan çalışmalarının gelişmeye devam edileceğini ve mekan tasarımına kuramsal açıdan yeni bir bakış sunulacağını söylemek mümkün olacaktır.