Beyşehir Eşrefoğlu Camii Bey Mahfilindeki Bezemelerin Sayısal Ortamda Çizim Analizleri

Abstract

Seyfeddin Süleyman Bey’in yaptırdığı Eşrefoğlu Camii Anadolu Selçuklu sanatının en güzel örneklerinden biridir. Caminin biri taç kapıda, diğeri harime açılan çinili kapının kemer alınlığında olmak üzere yapı hakkında bilgi veren iki kitabesi bulunmaktadır. Cami, dikdörtgen şemalı, altı sıra halinde mukarnas başlıklı 48 ahşap direk üzerinde mihraba uzanan ahşap kirişlerle 7 nefe ayrılmıştır. 13. yüzyılın en zengin ve orijinal boyalı tezyinatı renk ve kompozisyon itibariyle Eşrefoğlu Camii'nde görülür. Beylikler döneminin en eski mahfil örneği, Eşrefoğlu Süleyman Bey Camii’nde teşhis edilir. Günümüz mahfillerine öncülük eden ve bey mahfili olarak bilinen yer, harimin güney-batı köşesinde ve dikdörtgen planlıdır. 4,47x9,72 m ölçülerindeki mahfil, güney ve batı yönlerinden caminin duvarına yaslanmakta, taş üzerine iki ahşap sütuna oturmaktadır. Bey mahfili taşıyıcı kirişlerinin alt kısmının tavan duvar bağlantılarına (kiriş) çivilerle tutturulmuş düğümlerden oluşan kalem işi uygulamalı ahşap bordürler paneller bulunmaktadır. Ölçümlerimiz neticesinde bu kısımda bulun ahşap bordür panellerin uzunluğu toplamda 32,79 m dir. Ayrıca harimin mihraba bakan kısmında duvarı boydan boya geçen 18,70 m uzunluğunda bir kısmı restorasyon görmüş ahşap bordür paneller ve üzerinde bey mahfilindeki gibi düğümlü bezemeler tespit edilmiştir. Bugün kadınlar mahfili olarak kullanılan son cemaat yerinin tavan kirişinde de aynı üslup ve teknikte yapılmış 9,78 m uzunlukta bordür panellerin bir kısmı restorasyon görmüş olsa bile mevcudiyetini sürdürmektedir. Ahşap bordür panellerde yer alan düğümlü kufi yazı şeklindeki bezemeler yatay düzlemde birbirine bağlı tekrarlar şeklinde tasarlanmıştır. Sağdan sola doğru yaptığımız değerlendirmemizi iç sağ, iç orta, iç sol ve dış sol olarak ifade edeceğiz. Görsel ve çizim listelerinin başlıkları da bu şekilde oluşturulmuştur. Bey mahfilinde (386), harimde ve kadınlar mahfilinde toplamda (110) adet düğüm tespit edilmiş ve düğümler bu yöntemle çizilmiştir. Toplam düğüm sayısı (496) dır. Projenin odak noktası olması nedeniyle Eşrefoğulları ve Eşrefoğlu Süleyman Bey Camii’ ne ait bilgi ve belgeler üzerine yoğunlaşılmıştır. Ancak, kufi yazı nitelikleri taşıyan kalem işi bezemeler Afyon Ulu Camii’ nde ve Kastamonu Kasaba Köyü Mahmut Bey Cami’sinde tekrarlar halinde düzenlenmiş benzerlere de rastlanmıştır.