90'lı yıllarda Türkiye televizyonlarında yayınlanmış çizgi dizilerin belirlenmesi ve görsel dilinin incelenmesi için yöntem önerisi

Abstract

Kitle iletişimi; bilgilerin, haberlerin farklı araçlar yardımıyla geniş insan topluluklarına duyurulmasını sağlayan, dolaylı bir biçimde kurulan iletişim sürecidir. Televizyon, diğer araçlardan ayrılan bazı özellikleri ile oldukça yaygın ve hedef kitlesi geniş bir kitle iletişim aracıdır. Televizyon yayınlarına 1936 yılında İngiltere'de başlanmıştır. Sonrasında ABD'de hayata geçirilen televizyon, bu iki ülkede, farklı yayıncılık anlayışları çerçevesinde gelişmiştir. Kamu hizmeti yayıncılığı, 1980'li yıllarda yaşanan dönüşümler öncesinde Avrupa ülkelerinde ve Türkiye'de benimsenmiş, "bilgilendirme, eğitme ve eğlendirme" kavramları etrafında oluşturulmuş bir yayıncılık anlayışıdır. ABD'de ise televizyon yayıncılığı başlangıcından itibaren ticari bir faaliyet olarak görülmüştür. 1980'li yıllarda dünyada yeniden yapılanma politikaları ile değişen ekonomik modeller, televizyonda ticarileşmeyi beraberinde getirmiştir. Türkiye'de bu değişim, ilk özel televizyonun yayına başlamasıyla hissedilmiştir. 90'lı yıllar, yeni kavramların ortaya çıktığı, dönüm noktası olarak adlandırılabilecek dönemlerden biridir. Yayıncılık anlayışlarındaki değişmeler görsel dilde de dönüşüme neden olmuştur. Kamu hizmeti yayıncılığın ciddi havasından uzaklaşılmış, televizyon ekranlarına hem biçim hem de içerik açısından hızlı, dinamik ve renkli bir dünya gelmiştir. Magic Box 1990 yılında Türkiye için yayın yapan ilk ticari televizyon kanalı olarak, yasal bir altyapısı olmadan kurulmuştur. Türkiye'de kamu hizmeti yayıncısı olan devlet televizyonu TRT'nin tekelini fiilen ortadan kaldıran bu gelişmenin farklı alanlarda yansımaları olmuştur. İzler kitlenin hayatına yeni program türleri ve formatları girmiş, tüm türlerde çeşitlilik ve dışa bağımlılık artmıştır. Bu türlerden biri de çocuk yayıncılığıdır. Çizgi film ve dizilerin çocuk programcılığında büyük bir yeri vardır. Bu çalışmada, araştırmanın sınırlılığı, 1990'lı yıllarda Türkiye televizyonlarında yayınlanmış çizgi dizilerdir. 1990-1999 yılları arasında ücretsiz yayın yapan Türk televizyon kanallarında yayınlanmış çizgi dizilerin verisine tarama yöntemiyle ulaşılmış ve bu bilgiler sınıflandırılarak istatistikler elde edilmiştir. Son olarak belirlenen örneklemdeki çizgi dizilerin görsel dil analizleri, önerilen yöntem bağlamında yapılmıştır.