Bizans uygarlığında kadın baniler (4-6. yüzyıllar arası)

Abstract

Bu tez çalışmasının amacı, Bizans İmparatorluğu tarihinde, toplumun kültürel, dini, sosyal, siyasal yaşamına etkide bulunmuş kadın banileri incelemektir. Çalışmada, saray çevresinden ve soylu kadınların topluma kazandırdığı sanat eserleri, Bizans İmparatorluğu'nda kadının konumu ve imajı dikkate alınarak değerlendirilmiştir. İmparatorların anneleri, eşleri, kızları ve kız kardeşlerinin sanata desteği ve bu motivasyonlarının arkasında yatan kişisel ve toplumsal nedenler araştırılmıştır. Kadın banilerin katkısıyla imparatorluğa kazandırılmış mimari eserlerin, sikkelerin, takılar gibi parçaların incelenmesiyle, kadınların imparatorluktaki rollerine dair ipuçları elde edilmiştir. Çalışmada kadın baniliğine geçmeden önce, Yunan ve Roma dönemlerind en başlayarak kadının toplumdaki yerine değinilmiştir. Ardından Bizans döneminde kadının konumu sosyal, hukuki, ekonomik ve dini açılardan ele alınmıştır. Bu çalışmada, konunun kapsamı ve genişliği düşünüldüğünde, Theodosius Hanedanlığı kadınlarının faaliyetlerine yoğunlaşma zorunluluğu görülmüştür. Bizans tarihinde soylu kadınların banilik faaliyetlerinin sonraki dönemlerde de devam ettiği göze çarpmaktadır. Söz konusu kadınların, oldukça güçlü karakterler olduğu ve sikke bastırdıkları dikkat çekmektedir. İmparatorluk kadınları ve soylu kadınlar, yapılar inşa ettirmişler, hayırseverlik faaliyetlerinde bulunmuşlar, resmî görevlerde bulunarak imparatorluğu temsil etmişlerdir. Kadınların, imparatorluğun kaderini belirleyen zamanlarda güçlü bir rol üstlendikleri görülmektedir. Örneğin, Theodora ( - 548), 532 yılındaki büyük Nika ayaklanmasında yaptığı konuşmayla tarihin gidişatını değiştirmiş, Yunan bir filozofun kızı olan Aelia Eudokia, 425'te Konstantinopolis Üniversitesi'nin tekrar kurulmasına önayak olmuştur. Anicia Juliana Bizans'ta temel bir medikal kaynak olarak tanımlanan esere destek vermiş, Anna Komnene Aleksiad adlı bir kitap yazarak babası imparator I. Aleksios Komnenos'un (1081-118) dönemini anlatmış, Zoe eşleriyle birlikte imparatorluğun yöneticisi olmuştur. Bazı dönemlerde etkileri azalsa da, Bizans İmparatorluğu'nun hüküm sürdüğü 330 yılından 1453 yılına kadarki dönemde kadınlar yan rollerde değil, başrolde yer almışlardır.