Peyzajda iz sürmek: İmroz'da (Gökçeada) politik şiddeti insan olmayanın tanıklığıyla düşünmek

Abstract

Saha çalışmamı yürütmek için ilk kez Ağustos 2018’de İmroz’u ziyaret ettim. Bu ziyaretin ardından aynı yılın kışında İmroz’a taşındım ve etnografik bir araştırma yürüttüm. Saha çalışmama başlamadan önce sorduğum araştırma soruları saha çalışmam sırasında bir hayli değişti. Bu değişikliğin öncelikli nedeni temas kurduğum İmrozlu Rumlarda farklı biçimlerde ortaya çıkan “sessizlik”i fark etmem oldu. Bu sessizliğin beni sevk ettiği sorgulama ise yeni kavramsal ve yöntemsel araçlar keşfetmemi sağladı. Bu noktada politik şiddetin insandan ibaret olmayan tanıklığının nasıl mümkün olabileceği sorusunu sormak çalışmanın temel sorusu haline geldi. Bu soru araştırmamı üç teorik tartışma eksenine yerleştirdi. Bu bağlamda tezimin temel teorik eksenlerinin ilkini uluslaşma bağlamında ortaya çıkan politik şiddet ve bu şiddetin peyzajda yarattığı yıkıntılaşma oluşturuyor. Söz konusu yıkıntıların yarattığı duygulanımsal peyzajın bir tür tanıklığı tetikliyor oluşu sessizlik ve tanıklık biçimleri üzerine yeniden düşünmemi sağladı. Dolayısıyla tezimde ele aldığım ikinci teorik tartışma hattı tanıklık etrafında şekillendi. Politik şiddetin tanıklığı bağlamında bir tür faillik kazanan yıkıntılar, insanların sessizliğini bozmakta, tezimde ele alacağım hali ile, adada yaşayan insanlara musallat olmaktadır. Yıkıntıların çalışmam bağlamında kazandığı bu faillik ise, politik şiddetin tanıklığını insandan ibaret olmayan bir bağlamında ele almayı hedeflediğim üçüncü tartışma hattını ortaya çıkardı. Bu bakımdan, musallat bilim tartışmaları başından beri benim için önemli bir kaynaktır. Uzun zamana yayılan gözlemlerim ve görüşmelerim sonucu İmroz’un peyzajında yer alan bazı unsurların gündelik konuşmalarda sıklıkla kendini gösterdiğini, geçmişe dair anlatıları tetiklediğini/açığa çıkardığını ve adada yaşayan farklı topluluklarda farklı duyguları/hafızaları açığa çıkardığını gördüm. Peyzajda bir araya gelen bu unsurları iki kategoride ele almanın mümkün olduğunu düşünüyorum. Bunlardan ilkini adadan göç etmeye zorlanan Rumların geride bıraktığı evlerin yıkıntıları oluşturmaktadır. İkinci kategoriyi ise yabanileşen tabiat ve bu tabiatın en önemli unsurlarından olan keçiler ve ağaçlar teşkil etmektedir.