Charles Taylor ve Axel Honneth'te özneler-arası tanınma tartışmaları: Eşit tanınmanın normatif koşulları bağlamında otantiklik ve özgürlük

Abstract

Bu çalışmada, çağdaş politika felsefesinde tanınma kavramı üzerine tartışmaların hangi tarihsel ve felsefi sorular ve sorunlar etrafında yürütüldüğü ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı farklılıklarımızla birlikte nasıl bir arada durabileceğimizin teorik, felsefi ve pratik çözümünü irdelemektir. Bu irdelemede çağdaş politika felsefesinde tanınma tartışmalarına yön veren Charles Taylor ve Axel Honneth'in kimlik merkezli karşılıklı tanınma üzerine düşünceleri belirleyici olmuştur. Düşünürler çağdaş politikanın krizi olarak gördükleri toplumsal çözülmenin kimlik merkezli karşılıklı tanınma politikasıyla aşılabileceğini ileri sürer. Bu bağlamda düşünürler çağdaş politika krizine çözüm bulmak adına Hegel felsefesinde kök salmış pratik özneler-arası ilişkiyi temel alan farklı tanınma biçimleri anlayışına geri döner. Bu temellendirmede Taylor, farklı kimlik ve kültürlerin farklılıklarıyla bir arada durabilme imkânını eşit değer, otantiklik, eşit tanınma kavramları üzerinden irdeler. Honneth ise Hegel felsefesindeki 'çatışma/mücadele' kavramından hareketle, toplumun bir arada durmasının normatif koşullarını soruşturur. Honneth bu normatif koşulları farklı tanınma biçimleri olarak formüle ettiği özgüven, özsaygı, özdeğer aşamalarıyla ve öz-ilişkinin olumlanması, toplumsal dayanışma, rasyonalite, özgürlük, adalet vurgusuyla ele almıştır. Taylor ve Honneth tanınma düşüncesinin pratik sorunlara uygulanabilen niteliklerine işaret etmiştir. Bu bağlamda çalışmanın ana amaçlarından biri tanınma politikasını Türkiye toplumunda önemli yer tutan Arap Alevi topluluğu üzerinden yeniden düşünmeye davet etmektir. Dolayısıyla düşünürlerin tanınma düşüncesini Arap Alevilerine uygulamak, aynı zamanda Arap Alevilerini yaşadıkları tarihsel dönüşümle birlikte ele almayı gerektirir. Bu çerçevede Taylor'ın çokkültürcü kimlik politikasının önemi artmış ve bu politikanın sadece Batı toplumuna değil, doğu toplumlarına da uygulanableceği gözler önüne serilmiştir. Diğer yandan Honneth kimliğin inşa sürecini öz-ilişkinin farklı tanınma biçimlerindeki deneyimler üzerinden açıklayarak ve toplumsal bütünlüğün normatif koşullarını soruşturarak, Arap Alevilerinin tanınma mücadelesini toplumsal yaşamın öznesi olarak yaşam biçimi sorunuyla ilişkilendirmiştir. Bu bağlamda Honneth bize Arap Alevilerinin tanınma mücadelesini farklı tanınma biçimleri (özgüven, özsaygı, özdeğer) üzerinden değerlendirebilme imkânı sunmuş, daha iyi ve yaşanabilir bir dünyanın normatif koşullarını irdelemiştir.