Ankara ili Çamlıdere ilçesi kültür varlıklarını koruma sorunları ve önerileri

Abstract

Ankara'nın kuzeydoğusunda bulunan ve korunması gerekli kültürel miras değerlerine sahip ilçelerden biri olan Çamlıdere ilçesi, Köroğlu Dağları'nın güneybatısında yer almaktadır. İlçe coğrafi olarak Karadeniz Bölgesi sınırları içinde bulunmasına karşın İç Anadolu Bölgesi'yle sınır oluşturması ve engebeli araziye sahip olmasından dolayı ilçenin kuzey ve güneyi arasında iklim, bitki ve orman çeşitlilikleri farklılık göstermektedir. Ankara ilinin geneline göre daha yoğun orman alanlarına sahip olan ilçede arazi şartları yaşamı etkilemiş ve var olan kaynaklar üretimi yönlendirmiştir. Yaşamın şekillenmesine etki eden bu faktörler doğrudan mimariye yansımış ve geleneksel konutların oluşum biçimlerini belirlemiştir. Çamlıdere ilçesinin sahip olduğu doğal peyzaj alanları, yaylalar, arkeolojik miras elemanları, ören yerleri, geleneksel konut dokusu ve somut olmayan kültürel mirasıyla büyük ölçüde korunarak günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır. 2000 yılından sonra yaşanan göç hareketi ile genç nüfus yitirilmiş ve iş gücü yetersizliği nedeniyle var olan kaynaklar değerlendirilememiştir. Ekonomide yaşanan gerileme ülke genelinde kırsal alanlarda olduğu gibi Çamlıdere ilçesinde de göçü hızlandırmış ve bu durum kırsal mimariyi de olumsuz etkilemiştir. Çamlıdere'nin sahip olduğu tarihsel ve kültürel değerler ile belge niteliği taşıyan geleneksel konutlar zamanla terk edilme, bakımsızlık ve kötü kullanım gibi nedenlerle yıpranmaya, özgünlük ve bütünlük değerlerini kaybetmeye başlamıştır. Bununla birlikte, miras alanlarının toplumsal bellek ile anlam kazandığı düşünüldüğünde ilçede yaşanan yoğun göç, var olan sosyal ve kültüre değerlerin unutulması noktasında tehdit oluşturmaktadır. Tarihi kırsal yerleşimler; cami, köprü, değirmen, kahvehane, okul, konut, depo vb yapılar ile bostanlar, tarlalar ve ormanların oluşturduğu doğal alanlarla dönemlerinin kırsal yaşamı, mimari anlayışı ve yapı teknolojisi hakkında detaylı bilgiler vermektedir. Bu çalışmada, özgünlük ve bütünlüğünü önemli ölçüde koruyan Çamlıdere ilçesinin sahip olduğu somut ve somut olmayan kültür mirasının tespiti ve fiziksel analizleri yapılarak sosyal ve kültürel dokunun bütüncül şekilde korunabilmesine yönelik öneriler geliştirilmesi amaçlanmıştır. İlçenin potansiyellerini açığa çıkarmak ve mevcut sorunları tespit ederek, koruma öneriler geliştirmek için alanda mimari belgeleme çalışmaları yapılmıştır. Ankara İl Özel İdaresi'nden edinilen güncel kadastral haritalar çalışmada altlık olarak değerlendirilmiştir. Mimari belgelemele sürecinde ise; her bir yapı için envanter fişleri hazırlanmış, yerleşimlerin karakteristik özelliklerini saptamak için seçilen 80 adet yapının?? detaylı rölöve çizimleri hazırlanmış ve yapıların mekânsal analizleri yapılarak, tipolojik veriler oluşturulmuştur. Çalışma sürecinde, Çamlıdere ilçesinin korunmasına ilişkin tespit edilen sorunların çözümüne yönelik; ICOMOS'un 1999 tarihli "Geleneksel Mimari Miras Tüzüğü", 1999 tarihli "Uluslararası Kültürel Turizm Tüzüğü", 2008 tarihli "Kültürel Rotalar Tüzüğü", 2014 tarihli "İnsani Değer Olarak Miras ve Peyzaj Floransa Bildirgesi", 2017 tarihli "Tarihi Ahşap Yapıların Korunması İçin İlkeler" ve 2017 tarihli "Kırsal Peyzaj Miras Tüzüğü" gibi ilkesel metinler çerçevesinde koruma yaklaşımları oluşturulmaya çalışılıştır.