Ağaçlar: ağacın konu ve teknik bağlamında, resim sanatı içerisinde yeri ve önemi

Abstract

Doğanın sanata yansıması bütün toplumlarda toplumsal yaşamın yönünü belirleyen gücün idealleri ile, çıkarlarıyla koşullanmıştır. Doğaya bütünsel bakan Doğu Felsefesi, çam ağacına saygıyla yaklaşırken, Batı'nın indirgemeci yaklaşımı 19. yüzyıla kadar Batı Sanat geleneği içine gerçek bir ağacın görüntüsünü sokmamıştır. Çinli sanatçı 11. yüzyılda özgürce Çam ağacını düşünürken, Turner peyzaj resminin tarihsel konulu resimler gibi saygın görünmesi için kendi ülkesi olan İngiltere'ye özgü ağacın değil de, İtalya'ya özgü bir ağacı betimleme yoluna gitmiştir. Batı sanatında doğayla kurulan gerçekçi ilişki, köylülere, işçilere ve denizcilere bırakılmıştır. Batı sanat tarihinin doğrusal gelişim çizgisi üzerinde yer alan sanatçılar, her zaman sıkı bir doğa gözlemcisi olanlardır ve doğadan sanatlarına aktardıkları öğeleri egemen sanat görüşüne kanıksatma savaşımı vermişlerdir. Çünkü onları özgürce biçim yaratmaya götüren en önemli kaynak doğa olmuştur. Poussin ve Lorraine' in ağaçları feodal soyluların mülk tutkularının araçlarıdır. Turner ve Constable' a kadar peyzaj resminin estetik bağlamını mülkiyet tutkusu etkilemiştir. Doğaya ve gerçeğin ışığı altında ağaca bakmaya çıkan Barbizon okulu sanatçıları ve Courbet egemen ideoloji ile çatışmaya düşmüşlerdir. Dönemin 'estetik bağlamı' için sakıncalı görülen konu (gerçekçi bir tutumla çizilmiş ağaçlar, insan figürleri) ardıllarınca (izlenimciler) resmin dışına atılmıştır. Resim, ışık ve rengin etkilerinin uyumuna indirgenmiş Gerçekçilerin yabanıl, saldırgan ağaçlarının dış çizgileri eritilip, güneş ışığının renkleriyle örtülerek yoğunlukları ortadan kaldırılmıştır. Resim sanatında içsel bir anlatım aracı olarak Bellini'de görülen mistik ışık, Turner' da doğadaki çatışkıya içselliği yükleme aracı olmuştur. Turner' ın peyzaj resmi için verdiği savaşımı daha önce portrede vermiş olan Rembrandt 'Üç Meşe (R. 1)' özgün baskısında resmin asıl konusu olarak ağacı öne çıkarmıştır. Leonardo'dan Mondrian'a kadar (doğayı inceleme yolundan, sanatın içindeki doğayı incelemeye ilerlersek), ağaç resmi, biçim, boyut, estetik bağlam, ışık, espas ve konu açılarından resim sanatının genel kurallarının oluşumunda büyük işlev görmüştür.