Korunması gerekli mimari anıtlara ek yapı tasarımında ilkeler

Abstract

Birinci bölümde, korunması gerekli anıt kavramı ve kapsamı ele alınırken anıt kavramının geleneksel ve çağdaş tanımlarına değinilmekte, korunması gerekli anıt kapsamı ve korunmalarının gereği konusunda değişik yaklaşımlar açıklanmaktadır. Anıt terimi yerine kullanılagelen tarihi eser terimi yetersiz kalmaktadır. Çünkü tarihsellik anıtsal değer ölçütlerinden yalnızca bir tanesidir ve bir anıtın, bu değere sahip olmasa da taşıdığı diğer değerlerden dolayı korunması gerekebilir. Bu bölümde tarihsellikle birlikte diğer anıtsal değer ölçütleri de açıklanmaktadır.

Mimari anıtların korunmalarının gereği konusunda farklı yaklaşımlar söz konusudur. Bu farklı yaklaşımlar kültürel değişim konusundaki farklı yaklaşımlarla birlikte incelenebilir. Yaklaşımların bilimsel olmaması, diğer birçok etken ile birlikte anıtların yıpranmalarına yol açmaktadır. Bu bölümde anıtların yıpranma nedenleri de incelenmekte, işlevsel yıpranma sonucunda işlev değişikliği, bağlantılı olarak da ek yapı gerekliliği belirtilmektedir.

İkinci bölümde, geçmişten günümüze ek yapı tasarımına değişik yaklaşımlar hem uygulama açısından hem yasal açıdan ele alınmaktadır. Eski yapılara ek yapılması zamanımıza özgü değildir, yapı eylemi kadar eskidir. Tarihten değişik örnekler incelendiğinde, çağdaş diye nitelediğimiz bazı yaklaşımların o zaman da var olduğunu görürüz.

Anıtlar yalnızca ait oldukları ulusun değil, insanlığın ortak mirasıdır. Bu düşünce ulusları bazı ortak davranışlara götürmüş, kongreler düzenlenmiş, bazı ilke kararları saptanmıştır. Türkiye de bu kararların çoğuna katılmış ve yasalarında, ilke kararlarında gerekli düzenlemeleri yapmıştır. Bu bölümde yasalarda, ilke kararlarında, ilgili kurul kararlarında ek yapıya ilişkin evrensel kararlarla ortak ve farklı yaklaşımlar ele alınmaktadır.

Üçüncü bölümde, ek yapı tasarımındaki ana etkenler belirtilmekte, birçok örnek bu etkenler açısından ele alınıp incelenmektedir. Hiçbir ek yapıyı, eklenmiş olduğu yapıdan ve çevresinden ayrı düşünemeyiz. Eski yapının ve çevresinin ölçü ve oranı, ritmi, dokusu, rengi vb. özellikleri ek yapı tasarımını doğal olarak etkilemektedir. Anıt korumada belli bazı formüllerin saptanması, belli bazı yöntemlerin izlenmesi çok zordur; ancak yine de yöntemden yoksun bir restorasyon çalışmasının başarıya ulaşması mümkün değildir. Anıt korumanın temel bazı yöntemlerinin uygulanmasında ek yapı zorunludur. Ek yapının niteliği seçilen yönteme ve anıtın durumuna göre değişebilmektedir.

Dördüncü bölümde, korunması gerekli mimari anıtlara ek yapı tasarımı ve uygulamaları hem dünyadan hem Türkiye'den örneklerle ele alınmaktadır. Ek yapının konumuna göre; yatay, düşey, karma (yatay ve düşey) ve yer altında yapılan ek yapılar incelenmekte, özellikleri belirtilmektedir. Bunların yanında savaş, yangın gibi nedenlerle yıkılmış mimari anıtların, çağdaş tasarımla nasıl değerlendirildiği ve yeni yapılarla nasıl bağdaştırıldığı araştırılmakta, mimari anıtların avlularının örtülebilirliği ve revaklarının kapatılabilirliği örneklerle anlatılmaktadır.

Sonuç bölümünde, ele alınmış olan örnekler ışığında mimari anıtlara ek yapı tasarımındaki ortak ilkeler belirtilmektedir.