Anadolu kervansarayları ve günümüz koşullarına göre değerlendirilmeleri üzerine bir araştırma

Abstract

Çağının bir gereksinimi olarak Orta Asya topraklarında ortaya çıkmış olan kervansaray; teknolojik gelişmelerle önemini kaybetmiş ve sonuçta fonksiyonunu yitirmiş bir bina türüdür. Günümüzde bir kısmı yok olmuş; bir kısmı da ya kullanılmayacak durumda ya da yanlış fonksiyonlara hizmet ederek gittikçe yok olmaktadırlar.

Günümüzün çağdaş koruma anlayışı içinde, sahip oldukları mimari ve kültürel değerlerle korunması gereken bu işlevlerini yitirmiş yapıların, güncel koşullara uygun fonksiyonlar verilerek sürekliliklerinin sağlanabileceği temel ilke olarak benimsenmiştir.

Bu amaç doğrultusunda; kaybolmaya başlayan kültür değerlerimizden kervansaraylar, başlangıçlarından bugünkü durumlarına kadar incelenmiş, önemleri vurgulanmış ve tanıtılmışlardır.

Tarih boyu kültürler arasında ilişkiyi sağlayan ve köprü oluşturan ticaret, kervansaray mimarisinin oluşmasında önemli rol oynamıştır.

Kervansaray mimarisinin tarihi gelişiminin yapıldığı ilk bölüm kervan ve kervanyollarının önemi vurgulanarak başlamaktadır. Ticaretin can damarı olan kervanlar ve kervanyollarının tanımı yapılmış; ticaret ağı ile kervansaray mimarisi arasındaki güçlü bağ üzerinde durulmuştur.

Tarihi süreç içinde Anadolu öncesi Türk devletlerinde ve Anadolu Türk devletlerinde kervansaray mimarisinin gelişimi incelenerek örnekler verilmiştir. Kervansaraylarda devirlere göre oluşan farklılıklar belirtilmiş ve karşılaştırma yapılmıştır.

Planimetrik tipoloji araştırmasında Anadolu kervansaraylarının plan tipleri incelenmiş ve verilebilecek yeni fonksiyonlar için temel teşkil etmeleri amaçlanmıştır.