Anonim Tarih-i Kaşgar (çeviri ve değerlendirme)

Abstract

Çalışmamızda Türkiye'de tarih alanında henüz incelenmeyen, XVII. yüzyılda Çağatayca olarak kaleme alınan Anonim Tarih-i Kaşgar adıyla kayda geçen eserin Çağatay Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarımı ve eserde söz edilen olaylar çerçevesinde Yarkent devleti ile ilgili kısmının değerlendirilmesi yapılmıştır. Eser ilk olarak 1902 senesinde Barthold tarafından Taşkent'te bulunarak ilim dünyasına tanıtılmıştır. Bir diğer nüshası ise 1981 senesi Kadir Bulak adlı kişi tarafından Kaşgar'da bulunmuştur. Yazarı hakkında net bir bilgiye ulaşamadığımız eserin Kaşgar'dan bulunan elyazması 1986 senesi Hacı Nurhacı tarafından bulunduğu kütüphaneden ödünç alınarak o dönemin telaffuz tercümesi yöntemiyle, tenkitli metin neşri usulüyle alakasız bir biçimde Yeni Uygurca harflerine aktarılıp yayımlanmıştır. Yayınladıktan sonra el yazma eseri geri vermediği için Hacı Nurhacı'nın ölümünden sonra asıl el yazma eser ortadan kaybolmuştur. Bu el yazmayı bulmak için elimizden gelen çabayı göstermemize rağmen yazmaya ulaşmamız mümkün olmamıştır. Hacı Nurhacı, yeni Uygurca harflerine aktarıp yayınlarken eserin tıpkıbasımını vermemiştir. Çalışmamızda mecburen Kaşgar nüshası olarak Hacı Nurhacı'nın neşrettiği telaffuz aktarımından olabildiği kadar istifade edilmiştir. Bu telaffuz aktarımında birçok yanlış okumalar, atlamalar olduğu için eserin Türkçe çevirisinde 2001 senesi Akimuşkin tarafından yayımlanan Tarih-i Kaşgar isimli eserinde verdiği tıpkıbasımı esas alınmıştır. Ancak çeviride eserin anlam bütünlüğünün sağlanması için mevcut Taşkent nüshasında eksik istinsah edilen yerlerin telafisi olarak Hacı'nın telaffuz tercümesinden faydalanılmıştır. böylece eserde bahsedilen olayların akıcı bir şekilde anlatılmasına ve orijinal haline kavuşmasına çalışılmıştır. El yazma ile telaffuz aktarımı satırlarla incelenmiş aradaki farklar dipnot şeklinde izah edilmiştir. Eserin Türkiye Türkçesine çevirisi ve değerlendirilmesi tarih araştırma usulü ve metoduna göre ulaştığımız bilgiler çerçevesinde iç ve dış tenkite tabi tutulmuştur. Eserin orijinal dil özelliklerine sadık kalınmıştır. Eserde geçen Türkçe şiirler tercüme edilmeyerek Türkiye Türkçesi harfleriyle basit transkript edilmiştir. Farsça şiirler Hacının aktarımında verdiği açıklamaya göre Türkçeye mealen aktarılmıştır. Kuran ayetleri ve kişi isimlerinin ardından gelen salât-ü selamlar aynen telaffuz halinde yazılmış tercüme edilmemiştir.