Seramik kahve fincanı tasarımlarında boyut ve biçim çeşitliliğini belirleyen etkenlerin değerlendirilmesi

Abstract

Kahvenin Arap yarım adasındaki keşfinden itibaren, bir bitki olarak önceliklemeyvelerinin kaynatılmasıyla suyu içilen ya da kurutulup un haline getirildikten sonrahamur ve ekmek yapımında kullanıldığı bilinmektedir. Ancak ne zaman pişirim şekliolarak kahve çekirdekleri ateşte kavrulup kavrulan kahvenin bir havanda dövülmesisonucu elde edilen toz su ile kaynatılıp içilmiş işte o andan itibaren kahve tümDünya'da kabul gören bir içecek olmuştur. Kahvenin evrensel bir içecek olmasındakibu serüvende ona gittiği her yerde eşlik ederek şekil veren biçim ise kahve fincanıdır.Kahvenin ilk olarak fincanlardaki yerini Osmanlı'da almasından günümüze kadarkisüreçte, fincanlar kahvenin şekil bulduğu biçim olarak ürün kimliğinin yüzlerce yılöncesine dayandığı ender bir kullanım nesnesi olmaktadır.Çalışmanın ikinci bölümünde değinilen kahvenin ortaya çıkış öyküsü ve Dünya'yayayılış şekli ayrıntılıları ile anlatılmaktadır. Kahvenin günümüz Dünya'sındaPetrol'den sonra ikinci büyük ticari hacme sahip ürün olması sebebiyle tüketimtoplumlarında hızla yükselen bir değer olan zincir kahve mağazaları ve markalarınadeğinilmiş olup kullanıma sundukları kahve fincanları incelenmiştir. Konuyu takibenfincan tasarımları ile ilgili müze, sergi ve yarışmalar, Türkiye ve Dünya'dan öne çıkanörnekleriyle tespit edilerek farklı biçimsel özelliklerdeki birçok fincan tasarımı görselve yazılı olarak belgelenmiştir.Çalışmanın üçüncü bölümünde ise insana ilişkin bir kullanım nesnesi olan fincanbiçimlerinde tasarımcı ve tasarımları belirleyen ölçütler ele alınmıştır. İnsana ilişkinsözü edilen bu ölçütler biçimsel, işlevsel, fizyolojik, algısal ve sosyo-kültürel kavramlarbütünü içinde değerlendirilerek değişen biçim dinamiklerinin kullanım eğilimleritasarlama ve üretimdeki yenilikçi anlayışlar, biçim belirleyici ölçütler bağlamındadeğerlendirilmiştir.Çalışmanın sonuç bölümünde ise, kahve fincanı tasarımında geçmişten günümüzebiçim olgusunun değişimi değerlendirilmiştir. Geleneksel biçim olgusunun değişmediğiklasik formlar ile yenilikçi (innovatif) ürünler karşılaştırmalı olarak değerlendirilerekendüstriyel seramik kahve fincanı tasarımlarında biçimi belirleyen, tasarımcıyıyönlendiren etkiler incelenip geçirdiği değişimler saptanmaya çalışılmıştır.