Füreya Koral’ı ‘sanatçı’ kimliğinin toplumsal cinsiyet bağlamında çözümlenmesi

Abstract

Sanat sosyolojisi, en geniş anlamıyla toplumun sanatı nasıl ürettiğini araştırır. Sanatı mümkün kılan sosyal süreçlerle bir bütün halinde ilgilenir. Bu anlamda sosyolojik bir bakış açısı, her bir sanat olgusunun süreçsel tabiatını belgelemek üzere bu süreçlerin izini sürer, bunları analiz eder, sanat nesnesini içinde üretildiği toplumla, sanatçıyı onu üreten profesyonel ve ailevi-kurumsal yapıyla ilişkilendirir; yeteneğin sosyal tanımını ve bunun sanat kurumlarıyla arasındaki ilişkiyi ortaya koyarSanat Sosyolojisi, sanatı salt içsel estetik değerler yerine çok katmanlı bir sosyal inşa süreci olarak tanımlar ve metot olarak söz konusu sanatı mümkün kılan bu süreçleri çözümlemeye girişir.`Toplumsal cinsiyet' sosyolojisi ise toplumsal olayları ve olguları toplumdaki `cinsiyete göre farklılık' bağlamında çözümler. Bu kavram kadın araştırmalarında yöntem olarak kullanılır. Dolayısıyla `kadın sanatçı' olgusunun araştırılması ve çözümlenmesi `toplumsal cinsiyet' temelli bir araştırma alanıdır.Toplumsal cinsiyet kavramı feminist literatürün benimsediği bir kavramdır. Sanatın, sanat tarihinin ve sanatçıların bu kavram bağlamında ele alınarak araştırmasının yapılabilmesi, feminizmin Batı'da verdiği uzun bir kadın hakları mücadelesi ve kadın bilinçlenmesi sonucu varılan noktada mümkün olmuştur. Bu mücadele Osmanlı/Türk toplumunda da yansımalar ve kendine özgü koşullarla cereyan etmiştir.Batı toplumu ile Osmanlı/Türk toplumu arasındaki yapısal, ekonomik, tarihsel ve ideolojik farklılıklar kadın hakları mücadelesine ve kadının maddi ve manevi yaşamına yansımıştır. Meşrutiyet'ten itibaren Osmanlı/Cumhuriyet ve Batı kültürünün etkileşim içerisine girerek harmanlanması belli sonuçlara ve oluşumlara yol açmıştır.Kadın sanatı kadın hakları mücadelesi ile birlikte hem sorgulanmış hem de ifade alanını geliştirerek yeni boyutlar kazanmıştır. `Kadın sanatçı' olgusunun gündeme getirilmesi, tarihte yaşamış ve resmî sanat tarihinde yer almamış kadın sanatçıları ve bunun nedenlerini araştırarak ve sanat tarihindeki erkek dehanın baskın pozisyonunu sorgulayarak başlamıştır.16. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar kadın sanatçıların `olağan dışılık' özelliğiyle belirlendiği batılı anlamda bir sanat tarihi yazımı içerisinde Füreya Koral'ın `kadın sanatçı' lığının çözümlenebilmesi için kadın özgürlüğü ve sanat geleneğini batılı özellikleri ve Osmanlı/Türk toplumunun özellikleri ile birlikte ele almak hem de faklılıkları ayrıştırarak belirleyebilmek gerekir.Kadınların sanatında kadın duyarlılığını yansıtan imge ve simgeleraraştırılırken feminist sanat, kadına özgü bir sanatın var olup olamayacağını etraflıca sorgulamıştır.Füreya Koral'ın kadın kimliği ve bilinci ve buna bağlı olarak kadın sanatçı kimliği tarihsel koşulların belirlediği belli bir toplumsal yapı içerisinde oluşmuştur. Koral'ın dâhil olduğu toplumsal yapı ve kültür, dolayısıyla dönemsel yapıyla bağdaşan aile yapısı, sosyal sınıf, eğitim, sanat kurumları ve örgütlenmeleri, meşru normatif kalıplar, ekonomik şartlar, toplumsal cinsiyet ideolojileri, toplumsal ilişkiler ağı gibi olgular sanatçının kimliğini oluşturan faktörler olarak ele alınmalıdır.