İstanbul boğazı Anadolu yakasındaki kıyı yerleşmeleri

Abstract

İki kıtayı birbirinden ayıran İstanbul Boğazı, aynı zamanda çok çeşitli kültürlerin de buluşmasına sahne olmuştur. Coğrafi konumu itibariyle stratejik bir öneme sahip olan Boğaz, bu özelliği nedeniyle İlk çağlardan bu yana sürekli bir yerleşim yeri olma özelliği taşımaktadır. Çalışmamızda İstanbul Boğazı'nın Anadolu yakasındaki kıyı yerleşimlerinin, başlangıçtan 1950 yılına kadar olan süreçteki fiziksel gelişimi incelenmiştir.İstanbul Boğazı'nın Anadolu yakasındaki kıyı yerleşimlerinin her biri ayrı ayrı ele alınarak, tarihsel gelişimleri, coğrafi özellikleri, demografik yapıları, sosyal, kültürel ve ekonomik faaliyetleri ile yerleşimin mekansal gelişiminde etkili olan önemli mimari eserler incelenmiş ve yerleşimin fiziksel dokusuna etkileri ortaya konmaya çalışılmıştır. 15. yüzyıla kadar daha çok sayfiye yeri niteliğinde olan yerleşimlerin, bu yüzyılda İstanbul'un fethedilmesiyle beraber iskâna açıldığı görülür. 18. yüzyılda Anadolu'dan İstanbul'a gerçekleşen göçler, tarihî yarımadanın imar ve iskan durumunda yoğunlaşmaya neden olmuş ve yerleşimin sur dışına taşmasıyla, Boğaziçi kıyılarında da önemli gelişmeler başlamış ve kıyı köylerindeki imar faaliyetleri gözle görülür biçimde artmıştır. Günümüze kalabilen yapıların birçoğu bu dönemde inşa edilmiş olup, yerleşimler, çoğunlukla kıyı meydanlarının merkez oluşturduğu bir çekirdek etrafında yoğunlaşmıştır. Yerleşmelerin, 20. yüzyılın başlarına kadar tarihî dokularını koruyabildikleri görülür. Ancak, özellikle 20. yüzyıl ortalarında kontrolsüz bir biçimde artan köyden kente göç dalgasından, dolaylı bir biçimde Boğaziçi köyleri de nasibini almış ve Cumhuriyet Dönemi'nin imar düzenlemeleri kapsamında özgün yapılarını yitirmeye başlamışlardır.