Sakıp Sabancı Üniversitesi, Sabancı Müzesi koleksiyonundaki el yazması kuran-ı kerimlerin tezhip yönünden incelenmesi

Abstract

Tezhip, uzun ve köklü bir geçmişe sahip olan kitap süslemesanatlarımızdandır. El yazması Kuran-ı Kerimler, divanlar, levhalar,kitaplar, murakkaalar ve tuğralar gibi çeşitli güzel yazı örnekleritezhip sanatıyla süslenmiştir.SSM' deki Hat koleksiyonu, farklı yüzyılların, hat ve tezhip sanatınaait örnekleri bünyesinde bulundurmaktadır. Bunların içinde önemli bir elyazması Kur'an-ı Kerim koleksiyonu mevcuttur.Bu çalışmada ülkemizin, ilk özel müzelerinden biri olan SSM.`deki hat koleksiyonunda bulunan, farklı yüzyıllara ait el yazmasıKur'an-ı Kerim'ler tezhip sanatı açısından incelenmiştir. Koleksiyonda19.yy ait el yazması örneklerin klâsik döneme (15.-16.yy) nispetle dahafazla olduğu görülmektedir. Bu çalışmada SSM.'deki El yazmasıkoleksiyonundaki Kur'anlardan seçilen eserler incelenerek analizedilmiş, desenleri çizilmiş, yüzyıl özellikleri karşılaştırılmıştır.Eserler yüzyıllara göre tasnif edilip, tezyinat anlayışında kideğişimler irdelenmiştir. Buradan hareketle 17.yy' dan itibaren tezhipzeminlerinde altın kullanımının artmış, 19.yy' da ise özellikle beyazaltının zeminlerde çokça kullanıldığı görülmüştür. 16.yy' la kadarkompozisyonlarda yoğun kullanılan hatâyî motifi, 18.yy' dan sonra yeriniağırlıklı olarak penç motifinin kullanımına bırakmıştır. 17.yy' dansonraki serlevha kompozisyonlarında natüralist ve yarı natüralist üslupörneklerin daha çok kullanımı göze çarpar. Natüralist üslupla yapılangül ve dalındaki goncaların içine yazılan Hilye-i Şerif buna birörnektir. (örn.18.258) Ayrıca diğer bir Kur'an-ı Kerim örneğindetezhipli varakların(a-b) birinde sûre isimleri yazılıdır.(örn.17.175)Koleksiyonda Türk Rokokosu denilen üsluptan çok sayıda örnekbulunmaktadır. (Örn.17.177 ve 19.281)Sonuç olarak SSM. Koleksiyonunda bulunan ve seçilen el yazmalarıTezhip sanatı açısından incelenip, desenler ayrıntılarıylaçıkarılmıştır. Kullanılan rûmî, hatâyi ve penç motiflerinin çeşitleritespit edilerek, durak, zencirek ve koltuk desenleri çıkarılmış, renk vekurgu açısından analizleri yapılmıştır.