Son dönem Karabağ (Garabağ) dokumalarında kullanılan motifler

Abstract

Azerbaycan'ın Kuzeyinde olan Karabağ bölgesi zengin tarihe ve kültürel mirasa sahiptir. Tarihi kaynaklardan edinilen bilgilere göre Karabağ önemli dokuma merkezlerinden biri olmuştur. Karabağ'ın Berde, Ağcabedi, Ağdam, Fizuli, Şuşa, Laçın, Kelbecer, Cebrayıl yöreleri önemli halı dokuma merkezleridir. Karabağ halıları Türkbaf tekniği (Türk düğümü, simetrik, Gördes) ile dokunmuştur. Karabağ dokumalarında bitki ve hayvan motifleri, hat benzeri yazılar, çarkı felek ve güneş, su, bulut, ateş, toprak gibi unsurlar konu edilmiştir. Bitkisel motifler: çiçek ve ağaç motifleri olarak ikiye ayrılır. Hayvansal motifler: hayvan motifleri ve mitolojik hayvanlar olarak ayrılıyorlar. Dokuma sanatında kullanılan motifler önceleri anlam ve manalarına göre kullanılsalar da sonralar zamanla değişerek ilkin anlamlarını kaybetmişler ve sadece olarak motif ve ya süsleme öğesine dönüşmüşler. XX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren mekikli el dokumaları yerini fabrika ürünlerine bırakmıştır. Buna karşın kirkitli el dokumalarından halı, kilim, palaz, sumak, verni gibi dokumalar evlerde yapılmaya devam edilirken, el dokumaları işgal tarihlerine dek bölgedeki insanların geçim kaynağını ve günlük kullanım eşyalarının önemli kısmını oluşturmuşlar. Eskilerden halı serilmiş yer ev sayılırmış, bu da Karabağ kültüründe dokumaya verilen önemin bir ifadesidir. Zengin motif ve renk çeşitliliğine sahip olan Karabağ halı, kilim dokumaları Azerbaycan'da ve Kafkas'larda çok ünlüdür. Geleneksel motiflerin yanı sıra diğer ülkelerden ve yörelerden etkilenerek yeni motifler de kullanılmıştır. Ancak son dönemde Karabağ'ın çok önemli geleneksel el dokuma yöreleri işgal altında olduğu için o bölgede dokuma yapılmamaktadır. Anahtar kelimeler: Azerbaycan, Karabağ, Dokuma Tekniği, Motifler, Renkler.