Fotoğrafta acı kavramının tasviri üzerine ikonografik çözümlemeler

Abstract

Çalışmamın kapsamı; insan varoluşunun önemli bir parçası olan acının bir temsil biçimi olarak ikon olmuş ya da ikonlaştırılmış fotoğraflar, fotoğrafçılar ve konular üzerinden irdelenmesidir. İkonografi, günümüzde seküler alanı da içine almaktadır ve fotoğraflar yoluyla, ikon inşası sanatçının mülkiyetine girmiştir demek mümkündür. Yapılan anlamlandırmalarla, tarihi bağlamın etkisiyle, servis edilme şekilleriyle, fotoğrafçının eleştirel dili, kendi bedeniyle ortaya koyduğu işlerle ve fotoğrafçıların kendi yaşam öykülerinin de etkisiyle; fotoğraflar, fotoğraflandıkları anın "gerçekliklerinden" başka bir yaşama kavuşabilmekte, kozmik nesnelere dönüşebilmektedir. Fotoğrafa içkin konulardan olan fotoğraf-"gerçek" ilişkisi, "içeriden", "dışarıdan" bakış konuları, fotoğrafçının acıya ilişkin tutumu ve söylem oluşturma yolları ele alınmıştır. İzleyiciyi içsel sorgulamaya çağıran ve gözetleyen gözetlenen konumlara dikkat çeken fotoğraflar, fotoğrafın çekildiği anla fotoğrafçının hesaplaşması yolunu, yani içeriye bakışı mümkün kılabilmektedir. İçeriye bakış, günümüzdeki yaygın gösteri toplumu durumu nedeniyle, önemli bir ahlaki sorumluluktur. Diğer bir ahlaki sorumluluk da, fotoğrafların kimin adına, ne için çekildiğinin ve nasıl servis edildiğinin soruşturulmasıdır. Bu ahlaki sorumlulukları yerine getirebilmenin etkin yollarından biri de, bugün ikon değeri taşıyan acıya ilişkin görüntüler üzerinden tartışma yürütebilmektir. Fotoğraflar acının kolektif hafızasını inşa edebilirler mi? sorusu ve fotoğrafın belleğindeki acının ne olduğu, nasıl ikonik değer kazandığı sorularının ipuçları fotoğrafın ve izleyicinin hafızasında gizlidir. Fotoğraflar izleyicinin kendi gerçekliğinde yaşadığından, kime göre ve neye göre hafıza oldukları tartışmalıdır, çelişkisiz yekpare bir kolektif hafızadan söz etmek mümkün değildir. Fotoğraf, anlamın peşini bırakmayan kişisel bir dışavurumdur. Farklı öyküler ve deneyimler içerdiği veya yarattığı için sorgulama olanağı sağlayabilen minyatür "gerçekler" ve görsel simülasyonlardır. İzleyiciyi rahatsız ederek, toplumsal kabulleri sorgulatan fotoğraflar, "ötekileştirme"ye karşı izleyiciyi uyanık tutarken, yüzleşme ve sorumluluk almayı da sağlayabilen eleştiri metinleridir. Anahtar Kelimeler: Fotoğraf, Acı, İkon, Gerçek ve Bellek.