Orhan Pamuk’un romanlarında üçgen arzu

Abstract

Fransız edebiyat kuramcısı Renê Girard, 1961 yılında yayınladığı Romantik Yalan ve Romansal Hakikat: Edebi Yapıda Ben ve Öteki adlı kitabında dünya edebiyatının temel klasik romanlarını inceleyerek bir "Üçgen Arzu" modeli oluşturur. Buna göre, karakterler arasındaki ilişkiler ağı üzerinden romanın yapısı ve anlatı gücü üzerinde yorumlar geliştirir. "Üçgen arzu" kuramında arzulanan bir "nesne" (kişi, durum, vb) arzulayan bir "özne" ve bir de arzuyu "dolayımlayan" (harekete geçiren) yer alır. Bu kurama göre, "özne"nin arzusu çoğunlukla saf değildir, kaynağında bir "dolayımlayıcı" yer alır. Arzunun kendiliğinden ortaya çıkması ile bir "dolayımlayıcı" tarafından ortaya çıkarılması romanın niteliğini belirleyen bir durumdur. Örneğin, bir roman arzunun kendiliğindenliğini yüceltiyorsa "romantik", bu yüceltimi kurcalıyor ve arzunun "dolayımlanmış" niteliğini açığa çıkarıyorsa "romansal" eserdir. Orhan Pamuk'un Romanlarında Üçgen Arzu adlı çalışmanın Giriş bölümünde Orhan Pamuk'un seçtiğimiz romanlarının bu kurama uygunluğu üzerinde durulmuş, Girard'ın Romantik Yalan ve Romansal Hakikat adlı kitabında ortaya koyduğu "üçgen arzu" kuramı hakkında bilgi verilmiş, yazarın gönderme yaptığı felsefi kavramlar açıklanmıştır. Daha sonra Orhan Pamuk'un Sessiz Ev, Kara Kitap, Yeni Hayat, Masumiyet Müzesi ve Kırmızı Saçlı Kadın romanlarında Girard'ın "üçgen arzu" diye kavramsallaştırdığı ilişki ağı saptanmış, bu üçgenlerin romanın yapısındaki yerini sorgulamak amacıyla karakterlerin arzularının ne kadar özgün, ne kadar taklit olduğu, arzunun kimden ve nasıl kaynaklandığı incelenmiştir. Bu romanlardaki "üçgen arzu"nun yanı sıra karakterlerde etkin bir şekilde görülen "ressentiment", "mutsuz bilinç", "bozuk inanç" gibi kavramlar üzerine de yorumlar yapılmıştır. Sonuç bölümünde elde edilen verilerden yola çıkarak bu romanlarındaki "dolayım" ilişkisinin değerlendirmesi yapılmıştır. Kaynaklar bölümünde ise tezi yazarken faydalanan kitaplar, makaleler, tezler alfabetik bir şekilde sıralanmıştır. Bu çalışmada Orhan Pamuk'un romanları "üçgen arzu" kuramına göre incelenmiş ve sonuçta "romansal" roman sınıfına girdikleri saptanmıştır. Tezin amacı, Orhan Pamuk'un romanlarına "üçgen arzu" kuramını uygulayarak bu eserlerin niteliği üzerine bir sonuca ulaşmak ve yeni bir okuma biçimi kazandırmaktır.