Türkiye’dekitle iletişim araçlarında romantik milliyetçiliğin temsili: Atlas Dergisi örneği

Abstract

Fotoğrafın icadının tarih içerisinde yalnızca bazı optik, mekanik, kimyasal gelişmelerin bir araya gelmesinin sonucunda değil de, çok daha karmaşık iktidar yapılarının kontrolünde ortaya çıktığı bilinmektedir. Ayrıca fotoğraf, icat edildiği günden bu yana, her türlü iktidarın aracı olarak işlevselleşerek kamusal alanı yönlendirebilen, toplumsal hafıza oluşumuna katkı sağlayan, manipülatif bir araç olmuştur. Fotoğrafların dolaşıma sokulduğu gazete ve dergiler de, fotoğrafları yönlendiren altına ve üstüne gelen yazılarla birlikte bu manipülatif gücün mekânı olarak işlev görürler. Bu bağlamda araştırmamızda, Türkiye'de yayımlanan aylık coğrafya dergisi Atlas'ın fotoğraflarına odaklanılarak bu fotoğrafların milli kimliğin temsilindeki işlevleri ve bu temsillerin toplumsal belleğin inşasındaki rolü incelenmektedir. Bir 'keşif ve coğrafya' dergisi olan Atlas, ilk yayımlandığı günden beri Türk coğrafyasına ve diğer coğrafyalara 'kendi' gözlerimizle bakmanın gerekliliği vurgusu ile yayın politikasını şekillendirmiştir. Araştırmamız sırasında elde ettiğimiz verilere göre bu bakış açısını yıllar içerisinde dergiye giren konularda, fotoğraflarda ve yazılarda görmek mümkündür. Türklerin ve Türk boylarının yaşadığı coğrafyalara sık düzenlenen geziler, o halklara ve coğrafyalara dair gelenek ve göreneklerin,kültürlerin, yaşayış şekillerin keşfedilmesinin ve görselleştirilerek okuyuculara sunulmasının milliyetçi kurgunun imgelerle aktarıldığı bir yol olduğu tespit edilmiştir. Diğer yandan kır/köy hayatına dair her türlü ögenin bulunup, ortaya çıkarılması; büyük çoğunlukla kent hayatı süren okuyuculara yer yer beğeni ifadeleriyle ve güzelleştirilerek aktarılması romantik bir temelde değerlendirilebilir. Böylece ortaya çıkan 'romantik milliyetçilik' temasıyla, Türkiye'nin 19. yy'la birlikte yaşamaya başladığı milliyetçilik deneyimi arasında çeşitli köprüler kurularak, milli kimliğin yerleşikleştirilmesi meselesi üzerinden tartışılmıştır.