Mimar Sinan camilerinde sembolizm

Abstract

Mimarlık tarihinde ibadet yapılarının sembolik özelliklerine yönelik yeterli çalışma olmadığı gözlenmektedir. Yapılara salt işlevsel ve estetik bir nesne gibi yaklaşılarak biçim, renk, kompozisyon ve bezeme özellikleriyle, içerik arasında var olabilecek sembolik bağlantılar çoğu kez eksik bırakılmıştır. Sinan camilerinin de sembolik özellikleri üzerine yeterince çalışılmadığı dikkati çekmektedir. Sinan camilerine odaklanmanın sebebi, kendisinin de tasarladığı camilerini diğer yapı türlerine göre daha fazla önem vererek, bunlara daha yoğun simgesel ve kozmolojik anlamlar yüklemesidir. Bu nedenle amacımız Sinan camilerinin sembolik özellikleri üzerine olan bu alandaki boşluğu dolduracak bilimsel bir çalışma yapmaktır. “Mimar Sinan Camilerinde Sembolizm” başlıklı bu çalışmada, Sinan dönemi Osmanlı mimarisinin en anıtsal ibadet yapısı olan camilerinin yaratılmasındaki düşünsel arka plan ile cami mimarisini şekillendiren sembolik unsurların kökenleri ve gelişimleri örnekler üzerinde incelenmiştir. Sekiz bölümden oluşan tezin “Giriş” bölümünde, sembolizmin kısaca tanımı yapılarak, İslam ibadet yapılarının tarihi, önemi ve farklı adlandırmalarına ilişkin terminolojik tanımlaması yapılmıştır. Cami plan gelişiminde önemi olan kutsal yapı ve mekânlar tanıtılarak, Kısaca cami mimarisinin gelişimi ile Mimar Sinan’ın kimliği ve Osmanlı cami mimarisi açıklanmıştır. İkinci bölümden itibaren, tezimizin konusunu oluşturan Sinan camilerindeki sembolik uygulamalar “Kuruluş ve Tesis Ediliş”, “Malzeme ve Teknik”, Plan Şeması”, “Örtü Sistemi”, “İç Mekân Unsurları”, “Mimari Plastik” ve “Kutsal Emanetler” ana başlıkları altında detaylı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca çizim ve fotoğraflar eşliğinde tanım ve yorumları yapılmıştır. Değerlendirme ve Karşılaştırma bölümünde Mimar Sinan camilerindeki sembolizmin önemine değinilmiş, tespit edilen örneklerin bani, inşa yeri, inşa amacı, plan, malzeme, mimari ve fonksiyonel elemanlar, süsleme, hat programı, hikâye-efsane-benzetmeler vb. özellikleri bakımından simgesel ve kozmolojik anlamları ile değerlendirilmiştir. Tespit edilen bütün sembolik unsurlar İslam dini ve kültürü başta olmak üzere diğer dinler ve kültürlerdeki özellikleri ile karşılaştırılmıştır. Sonuç bölümünün tamamlayıcısı olmak üzere Mimar Sinan camilerine ilişkin A.Kuran ve G. Necipoğlu’nun yayınlarında da esas alınan Tezkiretü-l Bünyan, Tezkiretü-l Ebniye ve Tuhfetü’l-Mimarin’deki yapı listelerinden derlenerek bir tablo hazırlanmıştır. Mimar Sinan camilerinin sembolik özellikleri üzerine yapılan araştırma ve incelemeler sonucunda; Osmanlı İmparatorluğu'nun en güçlü döneminde İslam dininin en önemli dinsel ve sosyal odaklı yapıları olmalarının yanı sıra kuruluş ve tesisi edilişi, malzeme ve teknik, plan şeması, örtü sistemi, iç mekân kurgusu ve mimari plastik gibi pek çok unsurlarının birtakım sembolik anlamlara bağlı olarak şekillendiklerini söyleyebiliriz.