Minimalist müzikte tekrar ve değişim düşüncesi bağlamında müzikte zaman organizasyonu

Abstract

Müziğin, gerçek zamanın dışında öznel bir zamana sahip olduğu ya da onu sergilediği düşüncesi, ontoloji, fenomenoloji, mantık ve müzikoloji sahalarında kendine yer bulmuştur. Müzikolojik sahadaki çalışmalar özellikle müzik yapıtlarının, hangi öznel zaman tasarımlarını, ne şekilde gerçekleştirdiğiyle ilgilenmiştir. Erken dönem Amerikan minimalist müzik yapıtlarının tekrarlı ve durağan yapılarından dolayı dikey bir zamana sahip olduğu ve "sonsuz şimdi"yi sergilediğine dair hakim bir görüş vardır. Ancak bu hakim görüş, minimalist müziğin en büyük karakteristiklerinden olan 'tekrar'ın zamansal kategorizasyondaki etkisinin ne olduğu konusunda kapsamlı ve doyurucu bir yanıt vermemektedir. Bu görüş minimalist eserleri bütünsel bir yaklaşımla ele almış ve Avrupa geleneksel çok sesli müziğinde olduğu gibi bu eserlerin soldan sağa (geleceğe) bir doğru çizmediğini, yeni bir şey vadetmediğini, gelişim göstermediğini ve yukarı doğru uzayan bir doğru oluşturararak dikey zamanı meydana getirdiğini söylemiştir. Ancak bu ifade çoğunlukla kavramsal kalmakta ve biraz da algısal bir edinimin sonucu olarak görünmektedir. Minimalist bir eserin önerdiği zamansallığı gösterebilmek için zaman gibi soyut bir kavramı onun doğrudan ilgili olduğu "daha somut" referans noktaları olan tekrar ve değişim olguları üzerinden takip etmeye çalıştık. Felsefi tanımlamaları ve yorumları kullandığımız araştırmada aldığımız sonuçlarla müzik yapıtı içerisinde belli analojiler kurma yoluna gittik. Minimalizmin kullandığı tekrar olgusunun, Avrupa geleneksel çok sesli müziğinden alışık olduğumuz, formun bir aracı olarak görülen tekrar değil, bağlamı farklı yeni bir tekrar anlayışı olduğu düşüncesinden hareket ettik. Tekrar, hareket, zaman, değişim gibi kavramların klasik ve modern felsefede karşılıklarını bulmanın yanı sıra, Uzak Doğu ve Hint toplumlarından ödünç alınan bu egzotik kaynaklı, uzak doğunun kültürel zaman algısının getirisi olan tekrar anlayışı, kendisini ancak bu bilginin kavranışıyla açığa çıkarmakta olduğundan mitik ya da toplumsal zaman algısı da çalışmanın odaklarından biri olarak görüldü. Tüm bu veriler ile minimalist müzik yapıtlarındaki tekrar eden ve değişim gösteren yapıların ilişkileri kuruldu. Sonuçta minimalist eserlerde tekrar ve değişim olgusunun eserin zamansal organizasyonuna olan etkileri tespit edildi ve buradan da eserin sergilediği zamansallığın analojik bir gösterimi için doğru, daire ve spiral gibi şekiller tercih edildi. Görüldü ki tekrar, sadece durağanlığın ve değişimi durdurmanın bir aracı değildir. Tekrar, çalıştırılma metoduna bağlı olarak çeşitli öznel zamanların simülasyonlarını oluşturabilmektedir.