Türk tezhip sanatında hilyeler

Abstract

İslâm dininin rehberi Hz. Peygambere duyulan sevgi, saygı ve imanın sonucu şekillenen; onu görenlerin anlatımlarından oluşan hilye metinleri. XVII. yüzyıl sanatkârlarından Hattat Hafız Osman (ö.1698) tarafından ilk defa levha şeklinde yazılmıştır. Bu dönemden sonra levha şeklinde yazılan hilyeler tezhip sanatınında vazgeçilmez örnek eserlerinden olmuştur. XVII. yüzyılda şekillenen hilyenin klâsik formunun ilk örnekleri, müzehhipler tarafından XVI. yüzyıl etkileri ile tezyin edilmiştir. Yüzyılın ikinci yarısından sonra, Batı kaynaklı barok üslûp etkileri hilye örneklerinde kendini göstermeye başlar. Barok üslûp etkileri XVII. yüzyıldan itibaren XVIII., XIX., ve XX. yüzyılda da etkili olmuştur. Geleneği yansıtan klâsik örneklerle birlikte klâsik- barok veya tamamen barok üslûpla eserler de üretilmiştir. Her dönem içinde serbest tasarım hilye örnekleri ile farklı arayışlar sanatkârlar tarafından denenmiştir. Hilye eserlerinde Hz. Peygamberi temsil eden "gül" motifi sıkça kullanılmış, adeta hilye-i Şeriflerle bütünleşmiştir. Müzehhiblerin olgunluk eserleri hilye çalışmaları olmuştur. "Türk Tezhip Sanatında Hilyeler" başlıklı bu tez çalışmasında; Hilye‟nin tanımı, tarihçesi, türleri, hilyede kullanılan yazı çeşitleri, hilyede yazı alanları ve tezhip bölümleri, formları anlatılarak yüzyılların kendi içinde incelenmesi yapıldı ve yapılan açıklamalar örneklerle desteklendi. Son kısımda da kendi tasarımlarımız olan klâsik ve serbest hilyelerin çizim aşamaları, görselleriyle birlikte anlatıldı.