Alışveriş merkezi olgusunun kentsel mekanda değişim süreci İstanbul kent örneğinde bir irdeleme

Abstract

Alışveriş, insanlığın en eski sosyal eylemlerinden biri olmakla birlikte 20.yy.'ın son çeyreğinde gelişen tüketim odaklı yaşam döngüsü ile farklı fonksiyonları da kendisine entegre ederek kentlerin en önemli sosyal eylemlerden biri haline gelmiştir. Modern dünyada, bu eylemin mekansal boyutu ile kimlik bulduğu yerler, Alışveriş Merkezi (AVM) olarak tanımlanmaktadır. Alışveriş merkezi olgusu ve kentsel mekanda değişimi üzerine yapılan çalışma, özetle kentlerde yaşanan değişimi ve yansımalarını mekansal olarak irdelemektir. Konu, öncelikle uluslararası boyutta irdelenecek takiben İstanbul örneğine geçilecektir.Konular 5 bölüm altında çeşitli alt başlıkları da içerecek şekilde irdelenmiştir. Birinci bölüm olan `'giriş'' kısmında, sorun tanımlanmış, konuya genel yaklaşım ve ele alınış amacı ortaya konmuştur.İkinci bölümde yer alan `'tanım ve kavramlar'' başlığı altında ise alışveriş olgusu tanım ve kavramsal olarak incelenmekte, Merkezi İş Alanı (MİA) ve Alışveriş Merkezi (AVM) kavramları irdelenmektedir.Üçüncü bölüm olan `'AVM'ler ve gelişim süreci''nde genel olarak konseptin doğuşu, gelişimi, tipolojik açılımı ve uluslararası boyutu irdelenmektedir. ABD'deki ilk kapalı tip (mall) AVM'nin ortaya çıkışı ve bunu takiben oluşan gelişmeler kronolojik bir sıralama ile anlatılmaktadır. Daha sonra, AVM'lerin dört belirleyici ölçütü olan büyüklük, konum, işlev ve fiziksel form özelliklerine göre oluşan tipoloji irdelenmektedir. Konu dünyadan bir örnek ile de pekiştirilecektir.Dördüncü bölüm olan `'alışveriş mekanlarının İstanbul kent örneğinde gelişim süreci ve AVM'lerin tipolojik irdelemesi''nde öncelikle geleneksel alışveriş olgusu ve kentsel mekana yansıması anlatılmaktadır. Konu han tipi mekanlardan MİA'ya dayandırılmakta daha sonra çok katlı mağazalardan modern AVM'lere süreç değerlendirilmektedir. Mevcut AVM'ler hakkında bilgiler verilirken sosyo-ekonomik veriler de değerlendirilmektedir. Takiben, İstanbul'daki AVM'lerin uluslararası ölçütlere göre tipolojik irdelemesi yapılmakta, son olarak ise İstanbul özelinde önemli biri örnek üzerinden somut verilerle irdeleme tamamlanmaktadır.Tezin beşinci ve son bölümü olan `'irdeleme ve sonuç'' kısmında ise önceki bölümlerde ifade edilen konular ışığında AVM'lerinin kentsel mekanda geçirdiği değişim süreci, gelinen noktadaki yenilikçi yaklaşımlar ile ileriye dönük gelişmeler kentsel tasarım açısından irdelenerek sonuçlandırılacaktır.