Kültürel mirasın korunmasında üst ölçekli projelerin rolü 2010 Avrupa kültür başkenti İstanbul ve Fatih Suriçi’ne etkileri

Abstract

Küreselleşmenin bir sonucu olarak ortaya çıkan dünya kentleri, bulundukları ağ içerisinde konumlarını güçlendirmek adına üst ölçekli projeleri (big events) kendilerine çekmeye çalışırlar. Olimpiyatlar, Expo, Futbol Organizasyonları ve Avrupa Kültür Başkentliği gibi üst ölçekli projeler kentlerde “pulsar” etkisi yaratmaktadır. Bu projelerle kentlerde yeni işlevsel alanlar oluşmaktadır. Özellikle tarihi kent merkezlerini etkileyen bu projelerle, kentin kültürel ve tarihi mirasını vurgulanmaktadır. Küreselleşmenin getirdiği yeni işlevler geliştirme ve yeni merkezler yaratma yaklaşımı ile kentsel korumanın muhafaza eden kapsamlı statik yaklaşımı bazı noktalarda çelişmektedir. Bu tezde, koruma alanlarının taşıdığı potansiyeller ve sorunlar, koruma-küreselleşme karşıtlığı ve paralellikleri incelenmiştir. Bu amaçla Batı kentleri ve İstanbul karşılaştırmalı ele alınmıştır. Çalışma’da Paris’in küreselleşme sürecinde koruma anlayışı, Cenova, Lille, Lizbon ve Atina kentlerinin üst ölçekli projeler karşısında hangi uygulamaları yaptığı incelenmiştir. 1980’li yıllarda küreselleşmenin etkilerini yaşayan İstanbul, 2010 yılında Avrupa Kültür Başkenti olmaya hak kazanmıştır. Planlama ve Koruma konusunda eksiklikleri bulunan İstanbul, bu büyük proje ile kültürel değerlerini ve tüm potansiyellerini dünya kentlerinin gözleri önüne serme ve korumaya dair sorunlarına kalıcı çözümler üretme fırsatı yakalamıştır. İstanbul 2010 projesi kentte yaratacağı “pulsar” etkisiyle, tarihi değerlerin ve koruma alanlarının tekrar gözden geçirilmesine neden olacaktır. Bu yıl içerisinde kentte uygulanacak projelerin büyük bir kısmı Tarihi Yarımada ve Beyoğlu İlçeleri’nde yapılacaktır. Tarihi Yarımada’nın sivil mimarlık ve anıt eserler açısından zengin yerleşimi Fatih Suriçi bu tezin çalışma alanıdır. 2010 yılında İlçe’de uygulanacak projeler özellikleri bakımından önem taşımaktadır. Bu açıdan Fatih Suriçi’ni etkileyecek projelerin, kentsel kültür mirasının sürekliliğinin sağlanmasında etkin araçlar olup olmadığının tartışılması bu tezin temel sorusudur.