Anıtsal taşınmaz kültür varlıklarında işlev değişikliklerinin ve işlev değişikliklerinden doğan yıpranmaların İstanbul’daki örnekler ile incelenmesi

Abstract

İstanbul medeniyetler tarihi; Yenikapı’da yapılan marmaray kazı çalışmaları ile M.Ö. 4000’lere kadar uzanmıştır. Birçok medeniyete ev sahibi olan bu şehir, Osmanlı Devleti’nin fethetmesinin ardından, kültürel açıdan yepyeni bir döneme girmiştir. Yıllarca Doğu Roma İmparatorluğu kültürünün yaşadığı kentte, artık Müslüman bir devlet olan Osmanlı Devleti’nin kültürü iz bırakacaktır. Geçmişten günümüze, bu kadar farklı uygarlıkları bir arada yaşayan İstanbul’a, birçok mimari eser de miras kalmıştır. Dünyada ve ülkemizde, günümüze ulaşan bu mimari eserlerin bir çoğu, çeşitli nedenlerle, yapıldığı dönemlerdeki fonksiyonlarını devam ettirememektedir. İşleyişi duran bir yapının da zaman içinde terk edilmesi ve bakımsızlıktan yok olması kaçınılmazdır. Bundan dolayı da, çağdaş restorasyon anlayışında, korumanın en önemli ilkesi binanın işler hale gelmesi olduğu bilinmektedir. Ülkemizde de bir yapıyı korumanın en önemli yolunun onu yaşatmaktan geçtiği bilinci daha fazla yerleşmektedir. Bu konuda İstanbul’un fethinden günümüze kadar geçen süre içerisinde pek çok örnek verilmiştir. Örnekler detaylı olarak incelendiklerinde sonuçların her zaman çok başarılı olmadığı, tam tersine bazı yapıların çok fazla yıpratıldığı görülmektedir. Bu yıpranmalar kimi zaman yanlış işlev seçiminden, kimi zaman da yapılan yanlış uygulamalardan kaynaklanmaktadır. Korunması gerekli kültür varlığının gelecek kuşaklara aktarılabilmesi, yapıları uygun bir fonksiyon ile kent hayatına kazandırmanın yanı sıra, özgün kimliklerini ve anıtsal değerlerini de korumaya bağlıdır. İşlev verme, korumanın bir aracı olarak görülmelidir ve amaç haline dönüştürülmemelidir. İşlev verirken yapılan her müdahalenin binada yıpranmalara neden olduğu bilinmelidir. Bundan dolayı yapıya uygulanacak müdahaleler seçilirken çok titiz ve dikkatli davranmak gerekmektedir. vii Çalışma başlıca beş ana bölümden oluşmaktadır; İlk bölümde konuya giriş, çalışmanın amacı ve çalışmada izlenen yöntem belirtilmiştir. İkinci bölümde; korunması gerekli kültür varlıkları kavramı incelenmiş, sahip oldukları değerler ve sınıflandırması yapılmıştır. Yıpranma çeşitleri ve türleri üzerinde durulmuş, işlevsel yıpranma detaylandırılmıştır. Üçüncü bölümde; korunması gerekli kültür varlıklarında yeniden kullanım ile ilgili Türkiye’de ve uluslararası platformlarda alınan kararlarda işlev değişikleri ile ilgili yasal yaklaşımlar anlatılmıştır. Dördüncü bölümde; İstanbul'un çeşitli bölgelerindeki, dört anıt grubuna ait fonksiyon değişikliği örnekleri incelenmiş, müdahalelerin tespitleri ve sonuçları değerlendirilmiştir. Beşinci bölümde ise; tüm veriler doğrultusunda işlev verme konusu tekrar ele alınmış, korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarına yapılan uygulamalar ve sonuçları neden-sonuç ilişkisi çerçevesinde irdelenmiştir. Oluşturulan sonuçlar çerçevesinde çözüm önerileri sunulmuştur. Bilim Kodu : Anahtar Kelimeler :İstanbul, Kültür Varlıkları, Koruma, İşlevsel Yıpranma, İşlev Verme Sayfa Adedi : 236 Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Oğuz CEYLAN