Çelik yapı bileşenlerinin yaşam döngüsü içinde yeniden kullanım ve geri dönüşüm olanaklarının değerlendirilmesi

Abstract

Dünya nüfusundaki artışa paralel olarak çevre kirliliği, küresel ısınma, kaynak tüketimi gibi çevresel etkilerin gün geçtikçe arttığı ve genellikle uzun vadeli sonuçlar doğuran bu çevresel etkilerin yeryüzündeki yaşamın devamı açısından tehdit oluşturduğu çeşitli çalışmalarla ortaya konulmuştur. Tüm bu çevresel etkilerin önemli bir bölümünü yapı endüstrisi oluşturmaktadır. Yeryüzündeki toplam malzeme tüketiminin yaklaşık %44’ünü yapı endüstrisinin oluşturduğu, aynı zamanda yapıların kullanımı sırasında oluşan sera gazı salınımının, yeryüzündeki toplam salınım miktarının yaklaşık %40’ını oluşturduğu bilinmektedir. Ayrıca yapıların çevresel etkilerinin 2030 yılında, yeryüzündeki nüfus artışı ile birlikte yaklaşık olarak %60 oranına yükselmesi beklenmektedir. Bu nedenle yapıların yaşam döngüsü içerisinde çevresel etkilerin azaltılması önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Yaşam Döngüsü Değerlendirme Yöntemi, ürünlerin yaşam döngüsü içerisinde, hammaddenin çıkarılmasından, yaşam ömrünün sonlanması ile beraber atık oluşumuna kadar evreleri tümüyle kapsayan süreç içerisinde olası çevresel etkilerinin değerlendirmesine yönelik bir araçtır. Yaşam Döngüsü Değerlendirme Yöntemi yapıların, hammaddenin çıkarılmasından, yaşam ömrünün sonlanmasına kadar; yapım, kulanım, bakım-onarım aşamaları dahil bütün aşamalarına uygulanabilen bir yöntemdir. Çelik, günümüzde çok katlı konut yapılarından, gökdelenlere; köprülerden, ticari yapılara kadar birçok yapıda, mukavemet, dayanıklılık, çok yönlülük, ekonomik olması, esneklik, estetik, hafiflik ve uygulama kolaylığı vb. gibi özellikleri sebebiyle yaygın olarak kullanılmaktadır. Çeliğin yaygınlaşan kullanımı ile birlikte, çelik yapıların yaşam döngüsü sürecinde çevresel açıdan ele alınması önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu veriler ışığında tez çalışması kapsamında, kullanımı yaygınlaşan yapısal çeliğin, üretim yöntemleri ve özellikleri tanıtılarak yaşam döngüsü içerisinde, yaşam ömrü sonu müdahaleleri (atık yönetimi) belirlenerek, geri kazanım olanaklarından yeniden kullanım ve geri dönüşüm olanakları incelenmiş ve literatürdeki verilere dayalı bir çevresel karşılaştırma yapılmıştır. Ayrıca GaBi yazılımı kullanılarak elde edilen sonuçlara göre yapısal çeliğin hammadden doğrudan üretimi ile geri dönüşüm ile üretimi çelik bileşen örneği üzerinden çevresel açıdan karşılaştırılmıştır