Erken dönem Osmanlı sıbyan mektepleri: Cerrahbaşı İshak Kazgani Sadi sıbyan mektebi ve koruma sorunları üzerine bir değerlendirme

Abstract

Tez konumuz içinde ayrıntılı olarak araştırılacak olan Cerrahbaşı İshak Kazgani Sadi Sıbyan Mektebi, Eminönü'nde Muhsine Hatun Mahallesi ile Nişanca Mahallesi arasında kalan bölgede yer almaktadır. 1485 yılında inşa edildiği tahmin edilen Cerrahbaşı İshak Kazgani Sadi Sıbyan Mektebi İstanbul'un fethinden sonra yapılmış Sıbyan mektepleri arasında ilk örneklerdendir. Yapının karşısında bulunan cami de yine Cerrahbaşı İshak Cami adındadır ve birkaç yıl ara ile yapıldığı düşünülmektedir. Bir bodrum ve bir zemin kattan oluşan sıbyan mektebi kâgir bir yapıdır. Cami ise, ahşap nedeni ile günümüze kadar ulaşamamış, yıkılmış ve 1985 yılında betonarme olarak yeniden inşa edilmiştir.Cerrahbaşı İshak Kazgani Sadi Sıbyan Mektebinin koruma sorunları üzerine bir değerlendirmeyi kapsayan bu çalışma, yedi ana bölümden oluşmaktadır.Birinci bölüm tez konusu oluşturan çalışmanın amaç, yöntem ve kapsamını oluşturmaktadır.İkinci bölümde; sıbyan mekteplerinin eğitim yapısı olması nedeni ile Osmanlı Dönemi eğitim sistemine değinilmiş, medreseler ve sıbyan mektepleri alt başlıklarıyla eğitim sistemi irdelenmiştir.Üçüncü bölümde; Erken Dönem Sıbyan Mektepleri, İstanbul Dışı Sıbyan Mektepleri ve İstanbul Sıbyan Mektepleri olarak detaylandırılmıştır.Dördüncü bölümde; asıl konumuz olan Cerrahbaşı İshak Kazgani Sadi Sıbyan Mektebi, genel tanımı, tarihçesi, konumu, mimari özellikleri, geçirdiği değişiklikler ve günümüzdeki durumu alt başlıkları ile incelenmiştir.Beşinci bölümde; Cerrahbaşı İshak Kazgani Sadi Sıbyan Mektebi İstanbul'daki aynı dönem yapılmış ve mevcut olan sıbyan mektepleri içinde değerlendirilerek plan özellikleri ve yapı elemanları açısından genel bir tipoloji oluşturulmuştur.Altıncı bölümde; araştırma konumuz olan Cerrahbaşı İshak Kazgani Sadi Sıbyan Mektebinin restitüsyonunun hazırlanabilmesi için yazılı ve görsel belgeler incelenerek topoloji çalışmaları yapılmış ve elde edilen veriler doğrultusunda yapının restitüsyon çalışması tamamlanmıştır.Yedinci bölümde; yapıya uygulanacak restorasyon yöntem ve teknikleri incelenerek yapının, sağlıklı bir şekilde gelecek kuşaklara ulaşabilmesi için restorasyon uygulamasına yönelik bir çalışma önerilmiştir.Sonuç bölümünde; önemli bir kültür varlığı olarak Kazgani Sadi Sıbyan Mektebinin önemine değinilerek, yapının korunup, yeni işlev verilerek yaşatılması yönünde öneriler ve çözümler değerlendirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Sıbyan Mektepleri