Beyoğlu Kumbaracı Yokuşu Sokağı’nın korunması için öneri kentsel tasarım rehberi

Abstract

Bu çalışmada tarihi çevre, koruma ve tasarım rehberleri kavramlarının açıklanması, rehber tasarım sürecinin nasıl bir uygulama gerektirdiğinin anlatılmasından sonra Beyoğlu tarihi dokusunun önemi ve korunması vurgulanarak seçilen Kumbaracı Yokuşu Sokağının korunması için yapılan envanter çalışmaları, değerlendirilmesi yapılarak örneklerle zenginleştirilerek öneri kentsel tasarım rehberi hazırlanması amaçlanmıştır. İlk olarak giriş bölümünde çalışmanın amacı, bölgenin seçilme nedeni ve bu amaç doğrultusunda yapılan araştırmanın inceleme yöntemi ve çalışmanın kapsamı belirtilmiştir. 2. bölümde, tarihi çevrenin korunmasının önemi anlatılmıştır. Tarihi çevre koruma mevzuatının gelişimine değinilmiştir. Bu mevzuatın dünyada ve ülkemizdeki gelişimi irdelenmiştir. Bu gelişim sürecinde kentsel tasarım rehberinin yeri belirtilmiştir. Tarihi kentin kimliğini sürdürülebilmesi için tasarım kontrollerinin çağdaş araçlarından olan Kentsel tasarım rehberi içeriği ve rol alan bileşenler anlatılmaya çalışılmıştır. Ülkemizde yapılan planlama çalışmalarının tarihi çevrelerin korunması için yeterli düzeyde olmadığı görülmektedir. Birçok gelişmiş ülkede planlamadaki eksikliğin tamamlanması için rehberlerin etkin bir şekilde kullanıldığına değinilmiştir. Rehber ihtiyacının doğuşu, gelişim süreci ülkemizde planlama sistemine dâhil ediliş süreci anlatılmıştır. Konunun daha iyi kavranabilmesi için tarihi çevredeki rehber örnekleri incelenerek Edinburgh örneğine değinilmiştir. 3. Bölümde, tarihi ve toplumsal miras değeri taşıyan Beyoğlu ve Kumbaracı Yokuşu Sokağının önemi üzerinde durulmuştur. Elçiliklere ev sahipliği yapmış Dörtyol bölgesinin boğaz manzaralı Kumbaracı Yokuşu Sokağının semt içindeki yerine ve önemine değinilmiştir. Kumbaracı Yokuşu Sokağı semtin değişen birçok mahalle ve sokağının aksine bakir kalmıştır. Rant sorunu yüzünden semtin birçok sokağının arayüzü değişmektedir. Bu değişimden çoğunlukla olumsuz sonuçlar vermektedir. Semt sadece fiziksel değişim yaşamamaktadır. Sosyal, toplumsal ve kültürel birçok değerimiz yok olmaya yüz tutmuştur. Bu sebeple değişim baskısı altındadır. Bu sokak için değişimin kontrol altına alınması şarttır. Söz konusu bu değişimler Kumbaracı Yokuşu Sokağı ve çevresinde incelenmiştir. Sokakta envanter çalışması yapılarak semt içindeki tarihi kimliğinin önemi ortaya konmuştur. 4. bölümde, Kumbaracı Yokuşu Sokağı ve çevresinin güçlü ve zayıf yönleri, fırsatlar ve tehditlerinin ortaya konması hedeflenmiştir. Mekâna yaklaşım esasları belirlendikten sonra öneri Kentsel Tasarım Rehberi oluşturulup dünyadan örneklerle desteklenmiştir. Bu tez çalışmasının ülkemizde gelişmekte olan Kentsel Tasarım Rehberi süreci için örnek olması amaçlanmıştır. 5. bölüm, tezin sonuç kısmıdır. Kentsel tasarım rehberleri, tasarım kararlarının uygulanmasında, süreci kontrol altında tutmakta ve değişen şartlara ve gelişime ayak uydurmak için kullanıcı ve tasarımcıya tavsiyelerde bulunmaktadır. Tasarım rehberinin tasarım gücünü desteklerken özellikle tarihi kentsel çevrenin kimlik ve karakterlerini korumalarını ve vurgulanmasını sağlaması, gelişmiş dünya ülkelerinde olduğu gibi ülkemizde de kullanımının benimsenmesi gerekliliğini bir kez daha ortaya koymaktadır. Sürecin benimsenmesi, tasarım için uygulama araçlarının gerekliliği ve doğru yöntemlerin uygulanması kentlerin mekânsal ve kültürel kalitelerini koruyabilmelerinin tek yoludur.