Bitişik nizamlı yapı alanlarındaki cephe dönüşümlerinin kent estetiğine etkisi Ortaköy Dereboyu Caddesi örneği

Abstract

Ortaköy Dereboyu Caddesi, caddenin adından da anlaşılacağı üzere, eski bir dere yatağının yol genişletmeleri ve dere ıslahı kapsamında, İstanbul'un birçok eski deresinde olduğu gibi, caddeye dönüştürülmesiyle oluşmuştur. Ortaköy Mahallesi'nin sahil yoluna bağlanan en önemli taşıt ve yaya ulaşım aksıdır. Cadde boyunca, binaların zemin katlarında bulunan dükkanları ile gün boyu canlı bir cadde niteliğindedir. Hatıralarda, dere boyunca karşılıklı olarak, bir birine bitişik, çıkmalı, cumbalı, 2 – 3 katlı, ahşap, kagir, bağdadi sıvalı, pitoresk eski İstanbul evlerinden oluşan caddede, günümüzde 5-6 katlı betonarme apartmanların yan yana gelerek adeta caddeyi betonarme bir duvarla tanımladığı bir dönüşüm yaşanmıştır. Tez çalışması kapsamında bu dönüşümün süreçleri, nedenleri ve kent estetiği ilişkisi, bina cepheleri bağlamında ele alınmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, konuya dair genel bilgiler, tez çalışmasının amacı, kapsamı ve yöntemine değinildikten sonra, çalışmanın ikinci bölümünde, estetik konusu, kent estetiği konusuna temel olacak şekilde irdelenmiştir. Estetik kavramının içerdiği değerler, bilim olarak estetiğin gelişmesi ve estetiğin ne olduğu, nasıl ele alınması gerektiği konuları aktarılmıştır. Üçüncü bölümde "kent estetiği" konusu kapsamlı olarak ele alınmıştır. Kent estetiğinin tarihsel süreç içerisindeki gelişimi, kentleşme tarihi ile birlikte estetiğin gelişimi ve bunun yapıların kamusal alanlardaki yüzü olan "cepheler" üzerindeki değişimleri üzerinden incelenmiştir. Kent estetiğinin tarihsel süreç içerisindeki gelişimi, mimari estetiğin, biçimsel olarak dönüştüğü, belirli dönemler çerçevesinde değinildikten sonra, kentsel mekanın estetik değerleri, mülkiyet esasına göre, kentsel mekanları oluşturan kamusal alanlar ve özel alanlar üzerinden ele alınmıştır. Kentsel mekanın estetik değerleri olan mimari yapıların, cephelerinin, kentsel mekanda bir araya gelerek oluşturduğu cephe düzeninin bileşenleri, çalışmanın dördüncü bölümünde ele alınmıştır. Cephe düzeni içerisinde, proporsiyon, plan ve yatay izler, doluluklar, boşluklar, kontrast, plastik düzen, malzeme ve renk olarak incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde, Ortaköy'ün yapılı çevresinin ve sosyo-kültürel yapısının dönüşümlerine değinildikten sonra, Dereboyu Caddesi'nin dönüşüm süreçleri, yapılaşma biçiminin dönüşümü, bina cephelerinin dönüşümü ve yaşanan bu dönüşümlerin kent estetiğine etkisi aktarılmıştır.