Mimari tasarım süreci için bir kamusallık değerlendirme modeli önerisi : Haliç Tersanesi örneği

Abstract

Kamusal ilişkilerin gizemi tanımalarıyla başlar. Geçmişteki birçok disiplinde yapılan kamusal alan tanımları, kavramın insan odaklı yapısı ile anlam zenginliğini beraberinde getirmektedir. Genel anlamda kamusal alan temsili, bütün hakların erişim hakkına sahip olduğu ve kamuoyunun sembolize ettiği bir alanı ifade etmektedir. Neolitik çağda rastlanan kamusal oluşum izi, ilk Antik Yunan'da kurumsallaşmış ve kamusal alanın başlangıcını oluşturmuştur. Agoralardan, kilise cemaatlerine, kahvehanelerden meydanlara kadar her dönemin tarihsel koşullarına bağlı olarak şekillenmiştir. Kamusal alan kavramı, tarihsel süreçlerde günümüzde siyasal alanda görülen demokrasi tartışmalarının söz konusu olduğu görülmektedir. Demokrasinin bireyin, herhangi bir siyasi otoritenin etkisi olmadan özgürce tartışılabilmesi gerekir. Kamusal alanların insanları bütünleştirici ve bozulma etkinliği olan merkezler olarak görülmelidir. Günümüzde kamusal alan tartışmaları devlet sermayesi ile özel sermayenin birleştiğine, kamusal ile özel çıkarların iç içe geçen bir yapıyı işaret etmektedir. Bu ortaklığın bir sonraki adımı, kamusal ürünlerin özelleşmesi veya temsilin içinin boşalması tehlikesiyle karşı karşıya kalmaktadır. Kamusal alanın geleceğinin ne olacağı kaygısı, özgürce yaşamanın engellenmesi, sınırlandırılması, kamusallık değerlendirme modellerinin oluşmasına neden olmuştur. Literatürde geçiş kamusallık değerlendirme modelleri üzerinde yapılan analizler çerçevesinde bu modellerin mevcut alanların üzerinden ölçümler yapılarak montajı yapılmıştır. Ancak mimari alanda sorunsallaştırılan şey yalnızca mevcut mekânlar değil, bununla birlikte tasarımla var olacak mekânlardır. Bu sayede mevcut genellik değerlendirme kriterleri tasarım süreci öngörülemeyecek, tam olarak ölçülmeyecek bazı kareler birbirinden ayrılmayacak ve bu kriterlerin mimari projelerinde birleşim zorlukları ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma, sürekli dönüşmekte olan kamusal alan, kamusal hale gelen özelliklerin analizi ve farklı kamusal kamusallıkların ölçülebilir, kavramsallaştırma arayışını içermektedir. Başka bir deyişle halka açık kamusallığın güzelleştirilebilmesi, objektif ve kapsayıcı bir analiz üreten girişim olarak üretilebilir. Tez, giriş ve sonuç bölümleriyle birlikte beş bölümden oluşur. Tezin giriş bölümü problemli ve yöntemini içermektedir. İkinci bölümde kamusal alan görünümü, süreçteki gelişmeler ve kamusal alana ilişkin kuramsal yaklaşımlar ele alınarak tanınmaya yöneliktir. Tezin üçüncü bölümünde ilk olarak literatürde yer alan kamusallık değerlendirme uygulamaları ve modelleri incelenmektedir. Modellerin yöntemleri ve yöntemleri ayrı ayrı ele alınmıştır. Daha sonra mevcut modellerden yola çıkarak, mimari tasarım sürecinde kullanılmak üzere bir kamusallık modeli barındırılmaktadır. Çalışmanın dördüncü bölümü tezin araştırma alanı olarak seçilen Haliç Tersanesi ele alınmıştır. Bu bölüm öncelikle,Haliç Tersanesi'nin tarihleriyle ilgili bilgiler verilmiştir. Alternatif olarak önerilen model Haliç Tersanesi Yat Limanı avan projesi üzerinde test edildi. Sonuç bölümünde ise söz konusu kamusallık değerlendirmesinden elde edilen sonuçlarla, öneri modelin avan projeler üzerinde hızla ve önerilen şekilde sunulan ve tasarlanan bu değişkenlerle ölçülebileceği gösterilmeye başlandı. Önerilen model, mimari proje süreci halka açık, kamusallığını değerlendirme aracı olarak dağıtılır. Bu model geliştirilerek ve başka yerlere uygulanarak yeni araştırmalarda mevcuttur. Anahtar kelimler: kamusal alan, kamusal mekan, kamusallık değerlendirme modeli, Haliç Tersanesi