Güney Amerika'da kamusal alanın dönüşümüne Santiago'dan iki örnek:La Moneda Sarayı ve Gabriela Mistral Kültür Merkezi

Abstract

Türkiye'de yapılan birçok akademik çalışmanın Batı merkezli bir eksende ilerlemesinden ötürü başlayan bu çalışma, Güney Amerika'nın doğu kıyısını oluşturan Şili'nin başkenti Santiago şehrindeki iki yapıyı kentsel gelişim sürecinde kamusal alan kavramı üzerinden ele almaktadır. Başkent Santiago, XX. Yüzyılda giderek artan sosyalist eğilimlerin sonunda ilk defa demokratik yolla sosyalist bir başkan seçmiş, ancak seçilmiş Başkan Salvador Allende, özellikle ABD'nin baskılarıyla gelişen bir darbe sonucunda hükümetten indirilmiştir. Bu siyasi travmanın merkezinde kalan iki önemli yapı olan La Moneda Sarayı ile Gabriela Mistral Kültür Merkezi ve Alameda Bulvarı ekseninde oluşan aks; Şili'nin yakın kültürel geçmişinde oldukça önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmanın amacı iki örnek üzerinden Güney Amerika'daki bir ülkenin mimarlığını, kamusal alandaki var oluş süreçlerini ve kentsel ölçekte bunun şehre ve kullanıcılara nasıl yansıdığını anlamlandırarak farklı bir coğrafyadaki mimarlık öyküsünün literatüre kazandırılmasıdır. Farklı dönemlerde farklı işlevlerle inşa edilen bu yapılar, Amerika kıtası ve Güney Amerika'nın tarihsel gelişimi, Yeni Çağ döneminde Avrupalı sömürge devletlerince "keşfedilişi" ve "yeni dünya" olarak işgal edilmesine dayanan sürecin ardından gelen ve kazanılan bağımsızlık mücadelesine sonrası doğan yeni bir ulusun kentsel planlama ve mimarlık anlayışı üzerinden analiz edilmişlerdir. Santiago'nun kentsel ölçekteki geçmişini ve kimliğini anlayabilmek adına en erken dönemdeki kent planlarından itibaren önemli değişikliklerin yaşandığı planlar esas alınarak araştırmanın odaklandığı La Moneda Sarayı ve Gabriela Mistral Kültür Merkezi'nin bulunduğu bölgenin nasıl bir değişim geçirdiği incelenmiş olup yapıların gündelik hayattaki kamusallıkları yerinde gözlemlenmiştir. Bu çalışmada konu edilen iki yapının da özellikle tarih boyunca yaşanan toplumsal süreçlerle sürekli bir değişimin merkezi haline geldikleri, çağın gerekliliklerine göre yeniden işlevlendirilip giderek büyüyen kamusal alana mâl olmuşlardır. Yine de yarattıkları kamusal alanın Batılı ve Amerikan bir anlayışa sıkıştığı, dolayısıyla yerel kullanımlar anlamında zaman zaman yetersiz ve yüzeysel kaldığı tespit edilmiştir.