Ana akım modernist mimarlıkta belleksel (öz)eleştiri: Hollanda yapısalcılığında bellek-teknikleri

Abstract

Toplumsal-kültürel belleğin korunması ve sürdürülmesi meseleleri 20. yy. felsefi tartışmalarının merkezinde konumlanır. II. Dünya Savaşı'nın ardından kimlik, aidiyet, yabancılaşma, yer hissi gibi konulara dair benzeri bir toplumsal-kültürel ve insanbilimsel odaklı tartışma Modernist Mimarlık sahasında da gözlemlenebilir. Bu tartışmanın belleğe içkinliği çoğunlukla vurgulanmaz ve bu yöndeki Modernist faaliyetler Postmodernist mimarlık düzleminde değerlendirilir. Bu önyargılı bakış açısı savaş-sonrası dönem Modernist Mimarlığın eleştirel yönelimlerinden Hollanda Yapısalcılığının bellek kuramı bağlamında, bellek-tekniği başlığı altında irdelenebileceğini göz ardı eder. Modernist Mimarlığın ''köklerini derinleştirmek'' yani onu insanın ve mimarlığın ''öz''leriyle buluşturmak amacına odaklanan bu okul, târih ve anıt gibi kavramların sorunsallaştırılmasından çok ''insan'' doğasının mimar-şehircilere ve Modern yaşantının akışında kimliğini inşa edebilecek bir sâbite bulamadığı varsayılan kullanıcıya/sakine hatırlatılmasını dert eder. Tasarımların kısa erimli, sürekli târihselleşen, insani anlamda dahil olunamayan ve dolayısıyla soyut, tekdüze çevrelerle vardıklarını savunan Aldo van Eyck, temel önermelerinden biri mimari-şehirciliğin ''geçmişi şimdide bir araya getirmesi'' olan bu okulun kurucusudur. Van Eyck'ın Modernist Mimarlık eleştirisinine ilişkin aslî tasarım mefhumlarının [''zamanın saydamlaş(tırıl)ması'', ''konut-kent'', ''yuva'', ''yer-etkinlik'' vb. gibi] insani bellekle uyum gösteren yapılı-biçimsel bir bellek-tekniği ortaya koymaya yönelik olduğu ifade edilebilir. Van Eyck ve Herman Hertzberger insanın yapılı geçmişine ilişkin içeriği özümseyip, zihinselleştirmeyi ve ardından kendi yorumlarıyla dışsallaştırmayı önerirler. Dolayısıyla bu isimlerin ortaya koydukları yapılı-biçimlerin üretimsel anlamda da bellek-tekniksel manada biçimlendirildikleri düşünülebilir. Onlar bu ''zamansız'' veya ''çok-zamanlı'' belleksel örüntülere ''İmgeler Müzesi'', ''insani yapılı geçmiş deneyimlerin bir araya gelen bedeni'' gibi isimler verirler.