Katmanlı ötekilik: Uşaklı Alevi romanlar örneği

Abstract

Romanlar adlandırma, tarihsel köken, inanç, dil, kültür gibi alanlarda genellikle dışarıdan bakanların gözünden resmedilmiştir. Romanlar hakkında bilinenler büyük oranda bu toplumun kendi fikirlerini yansıtmamaktadır. Roman olmayanın zihin dünyasında esasta kalıp yargılar etrafında şekillenen imajlar nedeniyle Romanların kadim, birikimli ve zengin bir tarihe sahip olamayacağı düşünülmektedir. Bu fikir yüksek sesle dile getirilmese dahi nüveleri tezlere, kitaplara, makalelere, filmlere, belgesellere ve çeşitli görsel materyallere yansımaktadır. Farklı kültürel birikimlere sahip olan peripatetik kökenli gruplar fiziksel görünümleri, yaşam tarzları ve geçim stratejilerindeki benzerlikler nedeniyle "Roman" ya da "Çingene" olarak adlandırılmaktadır. Haliyle Romanları homojen bir grup kabul etmek ve şemsiye kavramların altına sıkıştırmak çoklu birikimlerin yok sayılmasına hizmet etmektedir. Bu nedenle tezde etnik özellikleri bakımından Roman olan grup ile Roman olmayan gruplar arasındaki farklar belirgin hale getirilerek grupların kendilerini adlandırma biçimleri referans alınmıştır. Uşak'ta gerçekleştirilen saha çalışmasında nitel araştırma yöntemi kullanılmış; bu yönteme bağlı olarak derinlemesine görüşme, odak grup görüşmesi, katılımcı gözlem gibi tekniklere başvurulmuştur. Uşak'ta elde edilen verilerin geçerliliğini kontrol etmek ve karşılaştırma yapmak maksadıyla Salihli (Manisa), Akhisar (Manisa), Elâzığ ve Malatya'da da yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Uşak'ta 129 Alevi Roman bireyle, 23 Roman olmayan (Türk ve Kürt) Alevi bireyle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu tez aktarılan yöntem ve yaklaşım çerçevesinde öncelikli olarak Türkiye'de ötekileştirilen bir inancın kendi içerisinde ötekilik üretip üretmediğini sorunsallaştırmış, Uşaklı Alevi Romanların Roman olmayan Alevilerle karşılaşmalarına odaklanarak grup içi dışlama pratikleri ile Alevi Romanların bu pratikleri alımlama biçimlerine ve ürettikleri karşı pratiklere yoğunlaşmıştır. Tez hem öncelikli olarak yoğunlaştığı alanda hem de Roman çalışmaları ve Alevilik çalışmaları alanlarında genel kabul gören kimi yaklaşımları eleştirel bir okumaya tabi tutarak özgün katkılar sunmaya yönelmiştir.