Baumgarten'ın Metafizik isimli eserinin Kant'ın Saf Aklın Eleştirisi'ne etkileri

Abstract

Bu çalışma, Immanuel Kant'ın 1781 tarihli Saf Aklın Eleştirisi eserinin ortaya çıkış sürecini, dönemin düşünce atmosferi ve Kant'ın ders kitabı olarak okuttuğu Alexander Baumgarten'ın Metaphysica adlı eseri üzerinden yeniden kurgulamayı amaçlamaktadır. Bu eserde vurgulanmak istenen Kant'ın Saf Aklın Eleştirisi'nin öne çıkan özelliği, Baumgarten'ın Metaphysica üzerindeki eleştirel etkileşimler yoluyla yalnızca o geleneği sürdüren değil, aynı zamanda onu dönüştüren ve felsefede yeni bir paradigma oluşturan devrimci bir kopuş niteliği taşımasıdır. Metaphysica ile ilişkisi bağlamında incelenen Saf Aklın Eleştirisi felsefe tarihi içinde hem sürekliliği hem de kopuşu bir arada sunan özgün bir başyapıt olarak ele alınmıştır. Araştırmanın ilk adımı, Metaphysica'nın dördüncü baskısında yer alan ve Saf Aklın Eleştirisi'nin ilk kaydı olarak değerlendirilen 1772/73 yıllarına tarihlendirilen Kant'a ait el yazısı notların da aralarında bulunduğu el yazıları ile, bu erken süreçte iki metin arasındaki kavramsal etkileşimi izlemektir. İkinci adımda ise Kant'ın eleştirel felsefesini şekillendiren konular Baumgarten'ın metafiziğiyle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırmada ağırlıklı olarak literatür taraması ve metin incelemesi yöntemleri benimsenmiş; Kant ve Baumgarten'ın orijinallerine ek olarak çağdaş felsefî aktörlerin çalışmaları değerlendirilmiş, kavramsal haritalama tekniğiyle sistematik karşılaştırmalar yapılmıştır. Elde edilen bulgular, Baumgarten'ın metafiziğinin sunduğu çerçevenin Kant tarafından nasıl eleştirel bir zemine taşındığını ve dönüştürüldüğünü ortaya koymaktadır. Bu tez, Baumgarten'ın Metaphysica'sının ontoloji bölümünü ve Kant'ın bu bölüm boyunca kitap üzerine aldığı notlarını ilk kez Türkçe felsefe literatürüne kazandırarak, Kant araştırmaları için doğrudan başvurulabilecek yeni bir kaynak oluşturmuştur. Böylece erken modern metafizik geleneğinin iki önemli temsilcisi arasındaki düşünsel köprü, hem kavramsal hem de yöntemsel açıdan özgün bir katkı sunacak biçimde belgelenmiştir.