El yazması kitaplarda Türk ve batı tezhip özelliklerinin karşılaştırılması

Abstract

El yazması kitaplar her kültürde özenle yazılmış ve tezyin edilmiştir. Batı kültüründe özellikle Ortaçağ'da başlayan el yazması kitaplar değerli kılınmış ve özenle hazırlanmıştır. Rulo halinde yazılan kitapların Codex adı verilen kitap haline getirilmesi ile Batı kitap tezyinatı uygulanmaya başlamıştır. Hem kitabın içeriğinin önemi hem de kitabın sahibine verilen önem bu el yazması kitapların birer hazine niteliğinde hazırlanmasına yol açmıştır. Her dönem kendi tasarım akımlarını da beraberinde getirmiştir. Doğadan ilham alan sanatkârlar bunu el yazması kitaplara en güzel örnekleriyle aktarmıştır. Kitab-ı Mukaddes tezyinatı ile başlayan el yazması eserler çeşitli dua kitapları, edebi kitaplar ve ilmi kitaplarda da yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. Burada kitaba ve eğitime de verilen önem dikkat çekmektedir. Böylece geniş bir yelpazeye sahip el yazması kitaplar hazırlanıp tezyin edilmiştir. Türk toplumunda İslamiyet öncesi el yazması eserlerde görülen tezyinat İslamiyet sonrası ve Osmanlı döneminde en üst seviyeye ulaşmıştır. Bu sayede çeşitli sanatkârlar yetişmiş her sanatkâr kendi üslubunu geliştirip son derece kıymetli eserler üretmişlerdir. İlerleyen dönemlerde yaşanan değişiklikler ve yenilikler tezhip sanatı için farklı kullanım alanlarının oluşmasına vesile olmuştur. Batı'da matbaanın icat edilmesiyle son bulan tezhip sanatı, ülkemizde Geleneksel Türk Sanatları Bölümü ile üniversitelerde ve kişisel atölyelerde yetişen yeni sanatkarlarla varlığını devam ettirmektedir.